بازدهی ۱۲۲ درصدی گواهی سپرده میلگرد؛ رکورد جدید در بورس کالا | اقتصاد فارسی

به گزارش آهن آنلاین؛ گواهی سپرده کالایی میلگرد در کمتر از یک سال، از یک ابزار تازه‌وارد در بورس کالا به یکی از دارایی‌های مورد توجه بازار سرمایه تبدیل شده است. این گواهی که از اواخر مهرماه ۱۴۰۴ معاملات خود را آغاز کرد، طی ۱۱ ماه به بازدهی ۱۲۲ درصدی رسید؛ درحالی‌که حجم معاملات آن از ۳۰ هزار تن عبور کرده و ارزش معاملات به بیش از هزار و ۷۴۱ میلیارد تومان رسیده است. اهمیت این اعداد فقط در میزان سود ثبت‌شده نیست؛ بلکه در تغییری است که در شیوه مواجهه سرمایه‌گذاران با بازار فولاد ایجاد می‌کند. میلگرد دیگر صرفاً محصولی برای ساخت‌وساز نیست و بخشی از سرمایه بازار می‌تواند بدون جابه‌جایی فیزیکی، مستقیماً در معرض نوسان آن قرار گیرد.

میلگرد، از انبار تا تابلو

نقطه آغاز تحلیل گواهی سپرده میلگرد باید در تفاوت میان «محصول فیزیکی» و «دارایی مالی‌شده» جست‌وجو شود. در بازار سنتی، خرید میلگرد مستلزم تأمین نقدینگی، حمل، انبارداری و پذیرش ریسک افت قیمت موجودی است؛ اما در گواهی سپرده، مالکیت محصول در قالب یک ورقه بهادار قابل معامله بازنمایی می‌شود. هر گواهی معمولاً معادل یک کیلوگرم میلگرد است و دارنده آن، در کنار امکان معامله در بازار ثانویه، در شرایط مربوط امکان تحویل فیزیکی محصول را نیز دارد.

اهمیت این ساختار زمانی بیشتر مشخص می‌شود که مسیر شکل‌گیری معاملات را بررسی کنیم. فعالیت گواهی با معامله ۱۱۹ تن میلگرد به ارزش حدود ۴.۴ میلیارد تومان آغاز شد، اما تا ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ حجم معاملات به ۳۰ هزار و ۷۶ تن رسید. این فاصله نشان می‌دهد ابزار مذکور صرفاً با یک استقبال مقطعی مواجه نشده و به‌تدریج توانسته بخشی از نقدینگی علاقه‌مند به فولاد را به بستری رسمی‌تر منتقل کند. البته رشد حجم معاملات را نباید به‌تنهایی معادل افزایش تقاضای مصرفی میلگرد دانست؛ بخشی از این معاملات ماهیت سرمایه‌گذاری دارد و همین تفکیک برای تحلیل بازار اهمیت زیادی دارد.

۱۲۲ درصد، حاصل چه روندی؟

بازدهی ۱۲۲ درصدی در نگاه اول مهم‌ترین خبر این بازار است، اما ارزش تحلیلی آن زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم این بازدهی از کجا آمده است. گواهی سپرده میلگرد به‌خودی‌خود سود عملیاتی یا جریان نقدی مستقلی ایجاد نمی‌کند؛ ارزش آن عمدتاً از قیمت محصول پایه و شرایط عرضه و تقاضای آن ناشی می‌شود. بنابراین، جهش این گواهی در ۱۱ ماه گذشته را باید در چارچوب افزایش قیمت میلگرد، رشد هزینه‌های تولید، انرژی، مواد اولیه و تورم عمومی اقتصاد بررسی کرد.

برای بازار سنتی، افزایش قیمت آهن آلات هم‌زمان به معنای افزایش ارزش موجودی و افزایش هزینه جایگزینی است؛ اما برای دارنده گواهی، همین تغییر می‌تواند بدون تحمل هزینه‌های حمل و نگهداری در ارزش دارایی منعکس شود. به بیان دیگر، گواهی بخشی از مزیت مالکیت محصول را حفظ کرده و بخشی از اصطکاک‌های معامله فیزیکی را حذف کرده است.

از همین منظر، بازدهی ثبت‌شده یک نکته مهم دیگر نیز دارد: رشد ارزش گواهی الزاماً به معنای رونق ساخت‌وساز نیست. اگر قیمت‌ها عمدتاً تحت‌تاثیر تورم هزینه‌ای، نرخ ارز و افزایش هزینه تولید حرکت کنند، ممکن است ارزش اسمی دارایی بالا برود، درحالی‌که مصرف واقعی فولاد با همان سرعت رشد نکرده باشد. این تمایز برای سرمایه‌گذاری در ابزارهای کالایی حیاتی است؛ زیرا رشد قیمت پایه می‌تواند از مسیرهای متفاوتی شکل بگیرد و همه این مسیرها الزاماً نشانه افزایش تقاضای واقعی نیستند.

بازار فیزیکی، موتور گواهی

رابطه گواهی با بازار فیزیکی را می‌توان در رفتار قیمت میلگرد بهتر مشاهده کرد. وقتی بازار فیزیکی با افزایش هزینه جایگزینی مواجه می‌شود، قیمت گواهی نیز ظرفیت انتقال این افزایش را دارد؛ اما اگر سمت تقاضا ضعیف شود و فروشندگان برای تبدیل موجودی به نقدینگی ناچار به ارائه تخفیف شوند، فاصله میان ارزش اسمی و قیمت واقعی معامله می‌تواند افزایش پیدا کند. بنابراین، برای تحلیل این ابزار نباید تنها به قیمت تابلو یا بازدهی گذشته نگاه کرد؛ سرعت انجام معامله، عمق بازار و فاصله قیمت گواهی با ارزش واقعی محصول پایه نیز اهمیت پیدا می‌کند.

همین موضوع یک کاربرد عملی برای فعالان بازار فولاد ایجاد می‌کند. یک تاجر یا مصرف‌کننده عمده می‌تواند گواهی را نه صرفاً به‌عنوان ابزار سفته‌بازی، بلکه به‌عنوان راهی برای مواجهه مرحله‌ای با ریسک قیمت محصول بررسی کند. در مقابل، سرمایه‌گذاری که تنها به بازدهی ۱۲۲ درصدی گذشته نگاه می‌کند، ممکن است مهم‌ترین بخش ماجرا را نادیده بگیرد: بازدهی تاریخی، تضمین‌کننده تکرار همین مسیر نیست.

 از سوی‌دیگر، توسعه این ابزار می‌تواند به تدریج مرز میان بازار سرمایه و بازار آهن را کم‌رنگ‌تر کند. هرچه حجم معاملات افزایش یابد، اطلاعات قیمتی میلگرد می‌تواند شفاف‌تر و دسترسی به آن برای سرمایه‌گذاران ساده‌تر شود. البته این مزیت زمانی پایدار خواهد بود که نقدشوندگی بازار ثانویه نیز متناسب با رشد عرضه گواهی توسعه پیدا کند؛ زیرا دارایی کالایی بدون بازار فعال، بخشی از مزیت مالی‌شدن خود را از دست می‌دهد.

دو مسیر پیش روی گواهی

در ادامه مسیر، دست‌کم دو سناریوی متفاوت قابل تصور است. در سناریوی افزایشی، اگر هزینه تولید و انرژی همچنان بالا بماند، فشارهای تورمی ادامه پیدا کند و بازار فیزیکی توان جذب قیمت‌های بالاتر را داشته باشد، گواهی سپرده نیز می‌تواند به رشد خود ادامه دهد. در این حالت، نشانه مهم برای رصد، نه صرفاً افزایش قیمت گواهی، بلکه هم‌جهتی آن با معاملات واقعی میلگرد و حفظ نقدشوندگی بازار خواهد بود.

در سناریوی اصلاحی، کاهش قدرت خرید، افت تقاضای ساخت‌وساز یا عقب‌نشینی قیمت کالای پایه می‌تواند بازدهی گواهی را تحت فشار قرار دهد. نکته مهم اینجاست که ابزار مالی‌شده، ریسک بازار فولاد را حذف نمی‌کند؛ فقط شکل دسترسی به آن را تغییر می‌دهد. بنابراین افت قیمت میلگرد می‌تواند مستقیماً به کاهش ارزش دارایی منجر شود، بدون آنکه سرمایه‌گذار بتواند با نگهداری فیزیکی کالا از افت قیمت مصون بماند.

 سناریوی میانه نیز زمانی شکل می‌گیرد که قیمت‌ها در بازار فیزیکی بالا بمانند اما سرعت رشد آن‌ها کاهش یابد. در چنین شرایطی، جذابیت گواهی بیش از آنکه به جهش قیمت وابسته باشد، به نقدشوندگی، هزینه‌های معاملاتی و میزان انحراف قیمت گواهی از ارزش محصول پایه بستگی پیدا می‌کند. این همان نقطه‌ای است که گواهی سپرده میلگرد از یک ابزار صرفاً «پربازده» به یک ابزار نیازمند تحلیل تخصصی تبدیل می‌شود.

در نهایت، مهم‌ترین پیام عملکرد ۱۱ ماهه این گواهی، خود عدد ۱۲۲ درصد نیست؛ بلکه اثبات این ظرفیت است که یک محصول صنعتی مانند میلگرد می‌تواند هم‌زمان در بازار فیزیکی و بازار مالی نقش‌آفرینی کند. برای سرمایه‌گذار، این ابزار دسترسی ساده‌تر به نوسان فولاد را فراهم می‌کند و برای فعال صنعت، امکان مدیریت متفاوت ریسک قیمت را به وجود می‌آورد. اما ارزش واقعی آن در دوره‌های بعدی با یک معیار مشخص‌تر سنجیده خواهد شد: اینکه آیا بازار گواهی می‌تواند در کنار رشد قیمت، نقدشوندگی و ارتباط مؤثر خود با بازار فیزیکی میلگرد را نیز حفظ کند یا خیر.