الگوی پیشرفت در ترازِ انقلاب؛ فولاد مبارکه چگونه «اقتصاد دانش‌بنیان» را از شعار به واقعیت تبدیل کرد؟ | اقتصاد فارسی

به گزارش اقتصاد آنلاین در اندیشه راهبردی رهبر شهید انقلاب، اقتصاد دانش‌بنیان نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی برای استقلال و پیشرفت پایدار ملی است. این دیدگاه، تولید را ستون فقراتِ اقتدارِ کشور دانسته و بر گذار از اقتصاد متکی به منابع به اقتصاد متکی بر دانش و مهارت‌های علمی تأکید می‌ورزد.

صنعت؛ پیشران اقتدار ملی

رهبر شهید انقلاب همواره بر این نکته کلیدی پافشاری داشتند که ثروت‌های زیرزمینی بدونِ «تولیدِ متکی بر دانش»، ضامنِ رفاه ملت نیست؛ چنان‌که در دیدار با کارگران (مورخ ۱۳۹۸/۰۸/۰۲) تصریح کردند: «باید تولید در کشور -بخصوص تولید دانش‌بنیان- پیش برود». این نگاه، صنعت را از جایگاهِ یک مصرف‌کننده صرفِ فناوری خارج کرده و به یک تولیدکننده دانش و تکنولوژی ارتقا می‌دهد. بر همین اساس، فولاد مبارکه به عنوان پیشران صنعت کشور، بازطراحی فرایندهای خود را بر پایه این راهبرد آغاز کرده است.

نقش‌آفرینی صنایع بزرگ در بومی‌سازی فناورانه

تحول صنعتی در منظومه فکری مذکور، زمانی محقق می‌شود که طراحی، مدیریت و توسعه، درون‌زا و مبتنی بر دانش روز باشد. گروه فولاد مبارکه با درک این ضرورت، میدان عمل را برای نخبگان و شرکت‌های دانش‌بنیان گشوده است تا با تکیه بر توان داخلی، گره‌های فناورانه صنایع کشور را بگشاید. این رویکرد، راهکاری عملی برای جبران عقب‌ماندگی‌های تکنولوژیک و افزایش قدرت رقابت‌پذیری در بازارهای جهانی است.

دانش‌بنیان‌ها؛ حلقه وصلِ دانشگاه و صنعت

در مدل اجرایی فولاد مبارکه، شرکت‌های دانش‌بنیان دیگر حاشیه‌نشینِ اقتصاد نیستند، بلکه به متن توسعه کشور فراخوانده شده‌اند. با تبدیل این شرکت‌ها به حلقه اتصال میان دانشِ دانشگاهی و چالش‌های واقعی صنعت، زمینه برای اشتغال دانش‌آموختگان و افزایش بهره‌وریِ ملی فراهم شده است. 

فولاد مبارکه با پیاده‌سازی الگوی «پیوند صنعت، دانش و نوآوری»، در عمل ثابت کرده است که می‌توان با اعتماد به نیروهای جوان و متخصصان بومی، نقشه راهِ اقتصاد دانش‌بنیان را ترسیم کرد. این تلاش‌ها نه تنها هزینه‌ها و وابستگی‌های خارجی را کاهش داده، بلکه نویدبخشِ دورانی است که در آن «علم» مستقیماً به «ارزش‌افزوده» و «اقتدارِ صنعتی» تبدیل می‌شود.

در همین راستا، صنعت نیز جایگاه ویژه‌ای در این منظومه فکری دارد. در سخنان رهبر شهید انقلاب بر دانش‌بنیان کردن صنایع، به‌ویژه صنایع راهبردی، تأکید شده و این مسئله به‌عنوان یکی از راه‌های اصلی جبران عقب‌ماندگی فناورانه و افزایش توان داخلی مطرح شده است. پیام اصلی این بخش آن است که صنعت کشور نباید صرفاً مصرف‌کننده فناوری باشد، بلکه باید خود به تولیدکننده دانش و فناوری تبدیل شود. از این منظر، تحول صنعتی زمانی محقق می‌شود که فرایندهای تولید، مدیریت، نگهداری، طراحی و توسعه درون‌زا و مبتنی بر دانش روز باشند. در فرمایش‌های رهبر شهید انقلاب به‌ویژه بر استفاده از ظرفیت جوانان و متخصصان داخلی تأکید شده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد راه‌حل مسائل صنعتی کشور در اعتماد به نیروهای داخلی و فراهم کردن میدان عمل برای آنان نهفته است.

شرکت‌های دانش‌بنیان نیز در این چارچوب، جایگاهی بسیار مهم و راهبردی دارند. این شرکت‌ها به‌عنوان تجربه‌ای موفق در ایجاد اشتغال برای دانش‌آموختگان و کمک به افزایش تولید معرفی شده‌اند. شرکت‌های دانش‌بنیان فقط واحدهای کوچک فناورانه نیستند، بلکه می‌توانند به حلقه اتصال دانشگاه، صنعت و اقتصاد تبدیل شوند و در حل مسائل واقعی کشور نقش‌آفرینی کنند. از همین رو، بر ضرورت افزایش تعداد این شرکت‌ها و تدوین نقشه‌راه برای دانش‌بنیان کردن اقتصاد ملی نیز تأکید شده است. چنین نگاهی، شرکت‌های دانش‌بنیان را از حاشیه به متن توسعه کشور می‌آورد و آن‌ها را به یکی از ستون‌های اصلی پیشرفت تبدیل می‌کند.

فولاد مبارکه به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین صنایع کشور، ظرفیت زیادی برای تحقق عملی این توصیه‌ها دارد. در صورتی که این مجموعه بر بومی‌سازی فناوری، همکاری با شرکت‌های دانش‌بنیان، ارتقای بهره‌وری، کاهش وابستگی به خارج و توسعه نوآوری در فرایندهای تولید تمرکز کرده باشد، می‌توان آن را نمونه‌ای از حرکت در مسیر مورد تأکید رهبر شهید انقلاب دانست. صنعت فولاد از آن جهت اهمیت دارد که یک صنعت مادر و پیشران است و بر بسیاری از بخش‌های دیگر اقتصاد اثر می‌گذارد. بنابراین هر میزان که فولاد مبارکه در جهت استفاده از توان داخلی، حمایت از شرکت‌های فناور و پیوند دادن علم و تولید گام برداشته باشد، این اقدامات در راستای همان سیاست کلان اقتصاد دانش‌بنیان قرار می‌گیرد.

از سوی دیگر، نقش صنایع بزرگ در ایجاد فرصت برای دانش‌آموختگان و متخصصان جوان نیز بسیار مهم است. یکی از نکاتی که در متن به‌وضوح دیده می‌شود، تأکید بر بهره‌گیری از توان داخلی و میدان دادن به نخبگان است. این موضوع برای مجموعه‌هایی مانند فولاد مبارکه اهمیت مضاعف دارد؛ زیرا چنین صنایع عظیمی اگر به‌درستی با اکوسیستم نوآوری و شرکت‌های دانش‌بنیان پیوند بخورند، می‌توانند نه‌تنها نیازهای فناورانه خود را تأمین کنند، بلکه به محرکی برای رشد زیست‌بوم نوآوری کشور نیز تبدیل شوند. در واقع، ایجاد این پیوند، هم به حل مسائل صنعتی کمک می‌کند و هم به اشتغال و ماندگاری نیروهای متخصص در داخل کشور.

نگاه راهبردی قائد شهید انقلاب به اقتصاد و صنعت به وضوح دیده می‌شود، نگاهی که بر علم، تولید، نوآوری، بهره‌وری و استفاده از ظرفیت‌های داخلی استوار است. در این چارچوب، شرکت‌های دانش‌بنیان یکی از ابزارهای اصلی تحقق پیشرفت ملی‌اند و صنایع بزرگ نیز زمانی می‌توانند نقش واقعی خود را ایفا کنند که به این جریان متصل شوند. فولاد مبارکه از این جهت اهمیت دارد که می‌تواند در مقام یک صنعت مادر، نمونه‌ای عینی از اجرای این سیاست‌ها باشد و با تکیه بر دانش، فناوری و توان داخلی در مسیر توسعه پایدار کشور نقش‌آفرینی کند.

باید اذعان داشت در روزگار حاضر که معادلات قدرت جهانی بیش از هر زمان دیگری بر پایه «دانش» و «فناوری» بازتعریف می‌شود، نگاه به اقتصاد و صنعت دیگر نمی‌تواند صرفاً از دریچه اعداد و ارقام یا ظرفیت‌های سنتی تولید باشد. بیانات اخیر رهبر شهید انقلاب اسلامی، ترسیم‌کننده نقشه‌ای نو برای عبور از چالش‌های ساختاری و ورود به عصر جدید پیشرفت است؛ نقشه‌ای که در کانون خود، پیوندی ناگسستنی میان «اقتصاد»، «صنعت» و «دانش‌بنیان بودن» را قرار داده است.

فولاد مبارکه؛ نقطه تلاقی سیاست کلان و اجرا 

اگر بخواهیم تاکیدات رهبر شهید انقلاب را در دنیای واقعی و در دل صنایع بزرگ کشور جستجو کنیم، مجموعه‌هایی همچون «فولاد مبارکه» در کانون توجه قرار می‌گیرند. فولاد مبارکه مفاهیم «صنعت مادر»، «بومی‌سازی» و «دانش‌بنیان بودن» را با هم تلاقی می‌کند. فولاد مبارکه با جایگاه خود به عنوان یکی از پیشران‌های اصلی اقتصاد کشور، می‌تواند الگویی از اجرای عملی این سیاست‌ها باشد. هر گامی که این مجموعه در جهت بومی‌سازی قطعات حساس، همکاری با استارتاپ‌های فناور برای بهینه‌سازی مصرف انرژی یا استفاده از فناوری‌های نوین در خطوط تولید برمی‌دارد، در واقع مصداق عینی «دانش‌بنیان کردن صنعت» است. در واقع، اگر صنایع بزرگی چون فولاد مبارکه بتوانند ظرفیت‌های خود را با اکوسیستم نوآوری گره بزنند، نه‌تنها وابستگی خود را به فناوری‌های خارجی کاهش می‌دهند، بلکه به محرکی برای رشد شرکت‌های دانش‌بنیان کوچک و متوسط تبدیل شده و زنجیره تأمین داخلی را مستحکم می‌سازند.

پارادایم جدید؛ اقتصاد دانش‌بنیان به مثابه راه نجات 

یکی از کلیدی‌ترین مفاهیمی که در بیانات رهبر شهید انقلاب به عنوان ستون اصلی پیشرفت مطرح شده، «اقتصاد دانش‌بنیان» است. ایشان بارها تأکید کرده‌اند که این رویکرد، تنها راهی برای افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌های تولید و بهبود کیفیت محصولات در سطح جهانی است. از منظر بیانات موجود، اقتصاد دانش‌بنیان یعنی تبدیل دانش به ارزش افزوده؛ به این معنا که کشور به‌جای فروش مواد خام یا محصولات نیمه‌آماده، باید محصولاتی را عرضه کند که بر پایه فناوری‌های بومی و نوآوری ساخته شده‌اند. این نگاه، تلاش می‌کند تا شکاف میان دانشگاه و صنعت را پر کرده و از این طریق، از اتکا به شرکت‌های خارجی و فناوری‌های وارداتی کاسته شده و رقابت‌پذیری ملی را در بازارهای بین‌المللی تضمین کند.

نقش‌آفرینی صنایع مادر؛ فولاد مبارکه در مسیر تحقق استراتژی ملی 

در این میان، مجموعه‌هایی همچون «فولاد مبارکه» به عنوان صنایع مادر و پیشران اقتصادی، در نقطه حساس تلاقی این سیاست‌ها قرار دارند؛ اما از منظر تحلیل راهبردی، فولاد مبارکه دقیقا همان نهادی است که می‌تواند «دانش‌بنیان کردن صنعت» را به مرحله اجرا درآورد. با توجه به تأکید رهبری بر حمایت از تولید ملی و استفاده از ظرفیت‌های داخلی، فولاد مبارکه می‌تواند با پیوند دادن خطوط تولید خود به شرکت‌های دانش‌بنیان، گلوگاه‌های فناوری را از میان بردارد. هرگونه اقدام این مجموعه در راستای بومی‌سازی قطعات، ارتقای بهره‌وری از طریق نوآوری و ایجاد اشتغال برای نخبگان، مصداق عینی تبدیل «سیاست‌های کلان رهبری» به «واقعیت‌های صنعتی» است. در واقع، فولاد مبارکه می‌تواند با تکیه بر دانش داخلی، نقش محرک را برای کل زنجیره تأمین و اکوسیستم نوآوری کشور ایفا کند.

صندوق سرمایه‌گذاری خطرپذیر بازوی استراتژیک و پیشران نوآوری در زنجیره ارزش فولاد 

 در راستای تحقق اهداف استراتژیک گروه فولاد مبارکه مبنی بر تقویت زیرساخت‌های نوآوری و بومی‌سازی فناوری‌های کلیدی، صندوق سرمایه‌گذاری خطرپذیر (CVC) با تمرکز بر دو حوزه اصلی «سرمایه‌گذاری خطرپذیر» و «حمایت از نوآوری دانشگاهی»، گام‌های عملیاتی خود را با موفقیت به مرحله اجرا درآورده است. عملکرد این صندوق در بازه زمانی مد نظر، نشان‌دهنده تعهد این نهاد به تبدیل دانش نظری به توان عملیاتی در صنعت فولاد است.

تحلیل عملکرد مالی و توسعه کسب‌وکار: 

صندوق با اتخاذ رویکردی دوگانه، همزمان بر توسعه زیرساخت‌های فناورانه و رشد کسب‌وکارهای نوپا تمرکز کرده است. در این راستا، مجموعاً ۶,۶۸۶ میلیارد ریال سرمایه‌گذاری خطرپذیر در جهت توسعه کسب‌وکارها انجام شده است که نشان‌دهنده تمرکز بر ایجاد ارزش اقتصادی جدید است. همزمان با اختصاص ۳,۴۰۵ میلیارد ریال به عنوان سرمایه خطرپذیر در توسعه فناوری، گامی بلند در جهت ارتقای سطح تکنولوژیک زنجیره ارزش فولاد برداشته شده است. همچنین، جهت تسریع رشد شرکت‌های منتخب، مبلغ ۲۴۱ میلیارد ریال در حوزه شتاب‌دهی تخصیص یافته است.

توسعه اکوسیستم نوآوری و تعاملات دانشگاهی 

در حوزه هم‌افزایی با بدنه علمی کشور، صندوق با ایجاد بستری مشترک میان صنعت و دانشگاه، موفق به برقراری همکاری با ۲۰ دانشگاه برتر کشور شده است. این تعاملات از طریق ایجاد ۶,۶۲۰ متر مربع فضای تخصصی در مراکز نوآوری دانشگاهی و تخصیص ۱۲۷۵ میلیارد ریال گرنت دانشگاهی، به شکلی عملیاتی حمایت شده است. علاوه بر این، از طریق طرح‌های مشارکت در اجرای «دستار فناوری»، مبلغ ۲۰ میلیارد ریال اعتبار برای عملیاتی‌سازی پروژه‌ها در نظر گرفته شده است.

خروجی‌های علمی و پژوهشی 

اثرگذاری این اقدامات در حوزه پژوهش‌های کاربردی، منجر به حمایت مستقیم از ۱,۳۴۸ پایان‌نامه و رساله دکتری در مراکز نوآوری فولاد مبارکه شده است که این امر نشان‌دهنده نقش محوری صندوق در هدایت پژوهش‌های دانشگاهی به سمت حل چالش‌های واقعی صنعت است.