عبور از دالان اضطراب؛ نقش خانواده در آرامش روحی دانش‌آموزان | اقتصاد فارسی

به‌گزارش خبرگزاری تسنیم از تبریز، ماه مهر، نه‌تنها برای دانش‌آموزان، بلکه برای والدین آنان نیز فصل تغییر است. تابستان، با تمام آزادی‌هایش، ریتم زندگی را تغییر داده و حالا بازگشت به نظم، تکالیف و ساعات خوابِ تنظیم‌شده، برای بسیاری از کودکان و نوجوانان یک چالش بزرگ محسوب می‌شود. در محیط فرهنگی خاص شهر تبریز که توجه به جایگاه تعلیم و تربیت همواره در اولویت بوده، نیاز است تا خانواده‌ها با نگاهی علمی و روان‌شناختی به استقبال این فصل بروند. برای یافتن راهکار مواجهه با اضطراب و استرس ناشی از آغاز سال تحصیلی برای دانش‌آموزان و خانواده‌ها، با لیلا اهرامی، روانشناس بالینی به گفت‌وگو نشستیم.

شوکِ بازگشت؛ چرا دانش‌آموزان مقاومت می‌کنند؟

اهرامی در آغاز گفت‌وگو گفت: ما با یک گذار بیولوژیک و روانی مواجه هستیم. وقتی کودکی سه ماه از فضای آموزشی دور بوده است، ذهن او به یک مدلِ آزاد از یادگیری و فعالیت عادت کرده است.

وی افزود: بازگشت ناگهانی به محیط مدرسه، برای سیستم عصبی کودک، یک شوک محسوب می‌شود. 

لیلا اهرامی افزود: بنابراین، آنچه والدین به عنوان بهانه‌گیری یا مقاومت می‌بینند، در واقع یک واکنش دفاعی برای حفظ محیطِ امنی است که کودک در تابستان برای خود ساخته بود.

وی خاطرنشان کرد: خانواده‌ها نباید این رفتارها را به پای بی‌نظمی یا تنبلی بگذارند. اگر والدین بدانند که این رفتار یک مرحله گذار است، صبوری بیشتری به خرج می‌دهند.

وی افزود: بهترین راهکار، پیش‌تطبیق است؛ یعنی نباید منتظر رسیدن اول مهر باشیم و از همان روز مدرسه قوانین سخت‌گیرانه وضع کنیم. از دو هفته قبل، باید ساعت خواب و بیداری را به صورت تدریجی، مثلاً هر شب پانزده دقیقه زودتر، تنظیم کرد تا بدن فرصت انطباق داشته باشد.

اضطراب جدایی؛ سایه‌ای بر سرِ کلاس‌اولی‌ها و بزرگترها

اهرامی در تحلیل اضطراب جدایی، ابعاد گسترده‌تری را برای آن قائل است. وی تأکید کرد: این پدیده تنها متعلق به نوآموزان نیست. ما شاهد اضطراب جدایی در مقاطع بالاتر نیز هستیم که به شکل ترس از قضاوت توسط همسالان یا اضطراب ناشی از ناتوانی در برآورده کردن انتظارات تحصیلی بروز پیدا می‌کند. والدینِ مضطرب، خود اولین عامل انتقال این استرس به فرزند هستند. اگر مادر یا پدری، خود در لحظه خداحافظی در جلوی در مدرسه دچار آشفتگی، گریه یا رفتارهای محافظه‌کارانه افراطی باشد، به کودک این پیام مخابره می‌شود که مدرسه مکانی خطرناک است.

وی افزود: برای مدیریت این وضعیت، والدین باید کوتاه، مختصر و با اطمینان خداحافظی کنند. هرچه زمان خداحافظی طولانی‌تر شود، فرصت برای رشد اضطراب کودک بیشتر می‌شود. اگر کودک همچنان در برابر جدایی مقاومت شدید نشان می‌دهد، باید با همکاری مشاور مدرسه، روش‌های جداسازی تدریجی را اجرا کرد. همچنین، نباید از قدرت قصه غافل شد؛ روایت داستان‌هایی درباره تجربیات مثبت مدرسه، می‌تواند فضای ذهنی کودک را تغییر دهد.

چالش هویت و گوشی‌بازی در سنین نوجوانی

دوران نوجوانی، بحرانی‌ترین دوره برای انطباق با مدرسه است. اهرامی در این بخش از گفت‌وگو، انگشت روی موضوعی می‌گذارد که به دغدغه اصلی والدین تبریزی تبدیل شده است: وابستگی به گوشی‌های هوشمند و شبکه‌های اجتماعی.

وی گفت: نوجوانان در این سن، در حال ساختِ هویت خویش هستند و مدرسه را گاهی مکانی برای سرکوبِ این استقلال می‌بینند. تلفن همراه برای نوجوان، تنها یک وسیله نیست؛ بلکه پنجره‌ای به دنیای همسالان و فضایی است که در آن خود را تعریف می‌کند. گرفتن ناگهانی گوشی از دست نوجوان در آستانه بازگشایی مدارس، نه تنها کمکی نمی‌کند، بلکه او را به سمت لجبازی و ایجاد یک دیوارِ بی‌اعتمادی میان او و والدین سوق می‌دهد.

وی یادآور شد: والدین باید به جای حذف، به مدیریت توافقی روی بیاورند. باید در خانه‌ای که نوجوان وجود دارد، جلسه‌ای برگزار شود و با مشارکت خود او، قوانینی برای ساعت‌های استفاده از فضای مجازی در شب‌های مدرسه تعیین شود. اگر نوجوان در تدوین این قوانین نقش داشته باشد، احتمال رعایت آن بسیار بالاتر است. والدین نباید فراموش کنند که خودشان بهترین الگو هستند. اگر پدر و مادر تا پاسی از شب در گوشی غرق باشند، انتظارِ مطالعه برای نوجوان یک درخواست نامعقول و ریاکارانه تلقی می‌شود.

 کمال‌گرایی والدین؛ سم مهلک برای اعتمادبه‌نفس

یکی از آسیب‌زاترین رفتارهایی که اهرامی به آن اشاره می‌کند، کمال‌گرایی والدین است. وی اهرامی در این باره گفت: برخی والدین تلاش می‌کنند تا تمامی آرزوهای برآورده‌نشده خود را از طریق فرزندشان در مدرسه محقق کنند. این فشار، کودک را در یک بن‌بستِ روانی قرار می‌دهد. دانش‌آموزی که تصور می‌کند تنها در صورت کسب نمرات بیست، دوست‌داشتنی است، در صورت کسب نمره‌ای پایین‌تر، دچار فروپاشی روانی می‌شود.

این روانشناس تأکید کرد: ما باید به فرزندانمان بیاموزیم که مدرسه، محلِ یادگیری است، نه محل نمایش نمره. ارزشِ انسانیِ کودک، مستقل از کارنامه تحصیلی اوست. مقایسه کردن فرزند با همکلاسی‌ها، پسرخاله‌ها یا فرزندانِ دوستان، اعتمادبه‌نفس او را از ریشه می‌خشکاند. والدین باید روی تلاش فرزند تمرکز کنند، نه نتیجه. اگر دانش‌آموز بداند که والدینش در هر شرایطی حامی او هستند، با استرسِ بسیار کمتری در جلسات امتحان حاضر می‌شود و اتفاقاً عملکرد بهتری خواهد داشت.

خانه؛ سنگر امن و دور از فضای آموزشی

اهرامی با تأکید بر اینکه خانه نباید به شعبه دوم مدرسه تبدیل شود، گفت: وقتی دانش‌آموز از مدرسه به خانه برمی‌گردد، بیش از هر چیز به فضایی نیاز دارد که در آن کودکی کند و نه اینکه دوباره بازخواست شود. متأسفانه در بسیاری از خانه‌های تبریز، نخستین پرسش والدین پس از بازگشت فرزند از مدرسه این است: امروز چه کردی؟ چند گرفتی؟ معلم چه گفت؟ این سوالاتِ مداوم، حسِ تحت نظر بودن را به کودک القا می‌کند.

وی افزود: خانه باید فضایی باشد که در آن مدرسه به کلی فراموش شود. گفت‌وگو در مورد مسائل مدرسه باید به زمان‌های مشخصی محدود شود. والدین باید زمان‌های باکیفیتی را برای فعالیت‌های مشترک مانند بازی، آشپزی یا پیاده‌روی با فرزندانشان اختصاص دهند، بدون اینکه حتی یک کلمه از درس صحبت کنند. این یعنی تزریقِ اکسیژنِ روانی به دانش‌آموز تا بتواند برای روز بعد انرژی بگیرد.

نشانه‌های هشدار؛ چه زمانی به روان‌شناس مراجعه کنیم؟

هرچند اضطراب بخشی از زندگی است، اما اهرامی معتقد است که والدین باید تفاوت اضطراب گذرا و اضطراب پایدار را بدانند.

وی ادامه داد: اگر کودک یا نوجوانی برای بیش از دو هفته علائمی نظیر اختلال شدید در خواب، پرخاشگری‌های بی‌دلیل، کابوس‌های شبانه، افت ناگهانی اشتها، یا گوشه‌گیری مطلق نشان می‌دهد، دیگر نمی‌توان آن را با راهکارهای خانگی ساده مدیریت کرد. این‌ها علائم هشدار هستند که نشان می‌دهند سطح اضطراب از آستانه تحمل دانش‌آموز فراتر رفته است.

این روانشناس تصریح کرد: در چنین شرایطی، مراجعه به روان‌شناس کودک و نوجوان یا مشاور مدرسه، یک ضرورت است. متأسفانه هنوز در برخی خانواده‌ها مراجعه به مشاور به معنای بیمار روانی بودن تعبیر می‌شود که این نگاه باید اصلاح شود. مشاور، راهنمایی است که به والدین کمک می‌کند تا گره‌های کور ارتباطی با فرزندشان را باز کنند. همکاریِ مدرسه و خانواده نیز در این میان نقش کلیدی دارد؛ معلمان باید نسبت به تغییرات رفتاری دانش‌آموزانِ خود حساس باشند و در صورت مشاهده مورد غیرعادی، بدونِ انگ‌زنی، با والدین مشورت کنند.

نگاهی به تغذیه؛ سوخت مغز و تنظیم خلق‌وخو

نکته پایانی که اهرامی بر آن تأکید کرد، ارتباط مستقیم تغذیه و سلامت روان است.

وی اضافه کرد: مغز دانش‌آموز در سن رشد، به مواد مغذی باکیفیت نیاز دارد. صبحانه‌ای که سرشار از قندهای ساده باشد، باعث می‌شود دانش‌آموز در اواسط کلاس دچار افتِ شدید قند خون، خستگی و بی‌حوصلگی شود. استفاده از پروتئین‌ها و کربوهیدرات‌های پیچیده در وعده صبحانه، به پایداری انرژی و تمرکز او کمک می‌کند. همچنین نوشیدن آب کافی، در جلوگیری از سردردهای عصبی و کلافگی‌های ناشی از گرما در روزهای اول مهر بسیار مؤثر است.

صبوری، کلید موفقیت در مسیر آموزش

در پایان این گفت‌وگوی تفصیلی، لیلا اهرامی یک پیام مهم برای تمامی والدین داشت: مهرماه، ماراتن نیست، یک دوی استقامت است. ما در سال تحصیلی با فراز و فرودهای زیادی مواجه خواهیم بود. آنچه فرزندان ما در این مسیر بیش از هر چیز به آن نیاز دارند، پذیرش بی‌قید و شرط است. مدرسه، تنها بخشی از زندگی آن‌هاست، نه کل زندگی. اگر ما بتوانیم در خانه، محیطی بسازیم که در آن فرزندمان احساس کند ارزشمند است، صرف‌نظر از نمراتش، بزرگترین گام را برای موفقیت او در مدرسه برداشته‌ایم.

وی گفت: این ایام، آزمونی برای صبر، درایت و مدیریتِ والدین است. فراموش نکنیم که فرزندان ما بیش از آنکه به توصیه‌های ما گوش کنند، رفتارهای ما را مشاهده می‌کنند. پس بیایید با رفتاری آرام، منظم و همدلانه، فصل رویش دانش را برای آن‌ها به تجربه‌ای خاطره‌انگیز و دور از استرس تبدیل کنیم.

انتهای پیام/