کریدور ارس؛ فرصت طلایی ایران در دیپلماسی اقتصادی | اقتصاد فارسی

به گزارش خبرگزاری تسنیم از تبریز، استان آذربایجان‌شرقی به‌عنوان دروازه اصلی اتصال ایران به اروپا، ترکیه و حوزه اوراسیا، نقشی بی‌بدیل در دیپلماسی اقتصادی و حمل‌ونقل ترانزیتی کشور ایفا می‌کند. بر اساس ماده 119 قانون برنامه هفتم توسعه، اجرای 9 کریدور ریلی و 7 کریدور زمینی در کشور هدف‌گذاری شده است؛ با این حال، از مجموع 850 همت (هزار میلیارد تومان) اعتبار مورد نیاز برای این شریان‌ها، تاکنون تنها حدود 40 درصد تأمین شده است. این کسری منابع مالی و تورم پروژه‌ها سبب شده تا تکمیل پروژه‌های کلیدی نیازمند اهتمام ویژه دولت و جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و خارجی باشد.

در حوزه حمل‌ونقل جاده‌ای، آذربایجان‌شرقی هم‌اکنون با دارا بودن 300 کیلومتر آزادراه و 600 کیلومتر بزرگراه، مدیریت 3 پروژه آزادراهی اولویت‌دار و 14 پروژه بزرگراهی و راه اصلی را پیش می‌برد. در آزادراه تبریز–مرند–بازرگان»، تمرکز بر فاز اول 64 کیلومتری (تبریز–مرند) است که 13 کیلومتر ابتدایی آن در حال ارتقا از 4 به 6 خطه بوده و برای قطعات بعدی جذب سرمایه‌گذار دنبال می‌شود. در آزادراه تبریز–ارومیه نیز علاوه بر پیشرفت 20 درصدی تونل‌های قطعه 3 و بلاتکلیفی پیمانکار قطعه 5، روند پیشرفت قطعه 6 با وجود موانع تملکی پیگیری می‌شود؛ پروژه‌ای که عدم پرداخت سهم 40 درصدی دولت در کنار سهم 60 درصدی سرمایه‌گذار بخش خصوصی از چالش‌های اصلی آن عنوان شده است. همچنین کنارگذر ایلخچی با 75 درصد پیشرفت فیزیکی و صرف 1 همت اعتبار، برای بهره‌برداری کامل نیازمند بیش از 2 همت اعتبار تکمیلی از مسیر مشارکت بخش خصوصی است.

یکی از راهبردی‌ترین محورهای ترانزیتی شمال‌غرب، کریدور ارس و محور کلاله–جلفا- آق بند است که مسیر دسترسی مستقیم ایران به جمهوری آذربایجان و نخجوان را تثبیت می‌کند. محور کلاله–جلفا به طول 107 کیلومتر و شامل 20 رشته تونل، هم‌اکنون به پیشرفت فیزیکی 40 درصدی رسیده و تونل ننم وای در این مسیر در آستانه تکمیل است. در این محور تاکنون 4 همت از برآورد اولیه 5 همتی هزینه شده و نیازمند 15 همت اعتبار تکمیلی است؛ همچنین پل و فاز اول پایانه باری تکمیل شده و پایانه مسافری آن نیز در مرحله مناقصه قرار دارد. هم‌زمان، کریدور ارس نیز با آمادگی کامل پیمانکار (قرارگاه خاتم‌الانبیاء)، چشم‌انتظار تزریق منابع مالی لازم برای جهش در عملیات اجرایی است.

در بخش ریلی، این منطقه، نقطه ثقل کریدور ریلی شرق به غرب و پیشانی اتصال به راه‌آهن ترکیه است. بر این اساس، پروژه بزرگ خاوران–تبریز–مرند–چشمه‌ثریا‌ با هدف ارتقای 77 کیلومتر خط موجود تبریز–مرند و احداث 220 کیلومتر خط ریلی جدید تا مرز چشمه‌ثریا تعریف شده که با اخذ مجوز ماده 23، مذاکرات برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی و انعقاد تفاهم‌نامه رسمی میان وزرای ایران و ترکیه در دست پیگیری است. علاوه بر این، مطالعات کارشناسی برای بازسازی و احیای خط ریلی ایران–نخجوان که پیش‌تر بر اثر مناقشات منطقه‌ای متوقف شده بود، با هدف احیای ظرفیت‌های ترانزیتی شمال‌غرب در جریان است.

لزوم تسریع در تکمیل کریدورهای شمال‌غرب و شریان‌های ترانزیتی

علیرضا نوین، نماینده مردم تبریز، آذرشهر و اسکو در مجلس شورای اسلامی، با اشاره به اهمیت راهبردی گذرگاه‌های شمال‌غرب کشور اظهار داشت: بر اساس سیاست‌های ابلاغی و احکام مندرج در ماده 119 قانون برنامه هفتم پیشرفت، تکالیف و الزاماتی بر عهده دولت و وزارت راه و شهرسازی قرار گرفته است که بر مبنای آن، تلاش‌ها برای تکمیل 9 کریدور ریلی و 7 کریدور زمینی در کشور در حال پیگیری است.

وی با اشاره به چالش‌های اعتباری این پروژه‌ها افزود: اتمام این پروژه‌ها وابستگی مستقیمی به منابع مالی دارد؛ در حالی که کل بودجه این بخش حدود 850 هزار میلیارد تومان (همت) برآورد می‌شود، با توجه به شرایط موجود در کشور، تاکنون بیش از 40 درصد از اعتبارات به پروژه‌های اصلی تخصیص نیافته است.
 
نماینده تبریز، آذرشهر و اسکو به وضعیت کریدور ارس اشاره کرد و گفت: علی‌رغم بازدیدهای مکرر مسئولان و اعلام اینکه مشکلی در حوزه تخصیص وجود ندارد، واقعیت این است که در صورت تأمین به‌موقع اعتبارات، قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیاء (ص) کاملاً پای کار بوده و آماده اجرای پروژه است. این کریدور از جمله شاهراه‌های حیاتی تجارت ایران با اروپا به شمار می‌رود و باید با اولویت ویژه عملیاتی شود.
 
نوین با تأکید بر لزوم توسعه خطوط بین‌المللی خاطرنشان کرد: مسیر کریدوری تبریز–جلفا–چشمه‌ثریا باید با جدیت تمام پیگیری شود؛ به‌ویژه احداث و تکمیل کریدور ریلی جلفا به چشمه‌ثریا دسترسی بسیار مطلوب و پایداری را به حوزه اوراسیا فراهم خواهد کرد و این موضوع باید در اولویت برنامه‌ها قرار گیرد.

وی در ادامه با اشاره به آخرین وضعیت پروژه آزادراه تبریز–ارومیه تصریح کرد: سهم‌بندی مالی این پروژه به‌صورت 40 درصد دولت و 60 درصد بخش خصوصی تعیین شده است. در حال حاضر قطعه ششم این آزادراه با مشکلاتی مواجه است که باید هرچه سریع‌تر مرتفع شود، اما قطعه سوم که در حوزه استان ما قرار دارد، پیشرفت اجرایی مناسبی دارد.

نوین در پایان با انتقاد از عدم تزریق منابع دولتی به این طرح تأکید کرد: متأسفانه تا به امروز حتی یک ریال نیز بابت سهم دولت به این پروژه پرداخت نشده و لازم است دولت سهم تعهدشده خود را هرچه سریع‌تر پرداخت کند.

 چالش‌های اعتباری و تملک؛ مانع اصلی پیشرفت پروژه‌های زیرساختی آذربایجان‌شرقی

بابک نجفیان، مدیرکل راه و شهرسازی آذربایجان‌شرقی هم با تأکید بر موقعیت استراتژیک این استان به عنوان دروازه مبادلات تجاری با کشورهای اوراسیا اظهار داشت: آذربایجان‌شرقی به دلیل جایگاه جغرافیایی ویژه، نیازمند توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل است. در حال حاضر 300 کیلومتر آزادراه و بیش از 600 کیلومتر بزرگراه در استان موجود است، اما با توجه به حجم ترافیک و نیازهای ترانزیتی، تکمیل و توسعه راه‌های در دست احداث باید با سرعت بیشتری دنبال شود.

وی با اشاره به وضعیت اجرایی پروژه‌ها افزود: اکثر پروژه‌های راهسازی استان فعال هستند، اما «تأمین اعتبار مالی» به دلیل شرایط تورمی و همچنین «چالش‌های تملک اراضی»، از مهم‌ترین موانع پیشرفت سریع آن‌ها به شمار می‌روند. نجفیان از اولویت‌بندی 3 آزادراه و 14 بزرگراه و راه اصلی در دست احداث در سطح استان خبر داد.

مدیرکل راه و شهرسازی استان درباره این پروژه کلیدی گفت: مسیر تبریز تا مرند به طول 64 کیلومتر در اولویت است. از کیلومتر صفر تا 13، مسیر چهارخطه احداث شده و در برنامه است که به شش‌خطه ارتقا یابد؛ خواسته ما تأمین مالی برای تسریع در تکمیل 64 کیلومتر نخست است. برای ادامه مسیر تا بازرگان نیز مطالعات انجام شده و در حال رایزنی برای جذب سرمایه‌گذار هستیم.

نجفیان در خصوص چالش تملک در قطعه شش آزادراه تبریز–ارومیه توضیح داد: مسائل مربوط به یک کیلومتر از مسیر مورد بحث انجام شد، اما تأییدیه اداره حقوقی شرکت ساخت کشور زمان‌بر شد. با وجود تفویض اختیار به استان جهت تسریع در امور، برای سرعت بخشیدن به فرآیند، تصمیم گرفته شد که این موضوع مجدداً توسط شرکت ساخت پیگیری شود.

وی محور کلاله–جلفا را یک پروژه حیاتی برای ارتباط با جمهوری آذربایجان (نخجوان) دانست و افزود: این مسیر 107 کیلومتری دارای 20 تونل است و بیش از 40 درصد پیشرفت فیزیکی دارد. تونل گردنه «نم‌نمی» به عنوان مهم‌ترین تونل این محور مراحل پایانی خود را طی می‌کند و به‌زودی به بهره‌برداری می‌رسد. به دلیل تورم، برآورد مالی پروژه تغییر یافته است؛ به‌طوری‌که با وجود هزینه 4 هزار میلیارد تومانی، برای تکمیل به 15 هزار میلیارد تومان دیگر نیاز است. همچنین مرز پایانی در کلاله–آق‌بند در حال اجراست که پل آن تمام شده و فاز نخست پایانه کالا نیز به اتمام رسیده و پایانه مسافری در مرحله مناقصه قرار دارد.

مدیرکل راه و شهرسازی آذربایجان‌شرقی با بیان اینکه 120 کیلومتر از کریدور شرق به غرب در این استان واقع شده و دارای 6 قطعه است، تصریح کرد: تکمیل این محور برای کاهش بار ترافیکی جاده کسایی تبریز ضروری است. در حال حاضر قطعات 1 و 2 در محدوده آذربایجان‌غربی است، قطعه 3 (زوج تونل) 20 درصد پیشرفت داشته و قطعه 5 نیز هنوز پیمان‌سپاری نشده است.

نجفیان در پایان درباره کمربندی ایلخچی گفت: باند برگشت این پروژه به اتمام رسیده و کل پروژه 75 درصد پیشرفت فیزیکی دارد. تاکنون یک هزار میلیارد تومان هزینه شده و بیش از 2 هزار میلیارد تومان دیگر برای تکمیل نیاز است. وزارت راه و شهرسازی با ورود سرمایه‌گذار به این پروژه موافق است و مقرر شده مابقی مسیر یا از طریق اعتبارات دولتی و یا توسط سرمایه‌گذار تأمین مالی شود.

نقش کلیدی راه‌آهن آذربایجان در اتصال ریلی ایران به ترکیه و اوراسیا

علیرضا سلیمانی، مدیرکل راه‌آهن آذربایجان شرقی همچنین با تأکید بر موقعیت استراتژیک این منطقه اظهار داشت: اداره‌کل راه‌آهن آذربایجان در کریدور بین‌المللی شرق به غرب واقع شده و نقطه اصلی و حیاتی اتصال شبکه ریلی کشور به راه‌آهن ترکیه و دروازه ورود به اروپا محسوب می‌شود.

وی با اشاره به ضرورت تکمیل حلقه‌های مفقوده شبکه ریلی در شمال‌غرب کشور افزود: پروژه اتصال ایستگاه راه‌آهن خاوران به ایستگاه مرکزی تبریز و امتداد آن تا مرند و چشمه‌ثریا از اهمیت راهبردی بالایی برخوردار است؛ چراکه این مسیر از مرز چشمه‌ثریا به راه‌آهن ترکیه متصل خواهد شد.

سلیمانی درباره مشخصات فنی و اقدامات اجرایی این طرح تصریح کرد: در حال حاضر حدود 77 کیلومتر مسیر ریلی موجود بین تبریز و مرند نیازمند ارتقا و بهسازی است و علاوه بر آن، احداث 220 کیلومتر خط ریلی جدید از مرند تا چشمه‌ثریا در دستور کار قرار دارد.

وی ادامه داد: با تلاش‌ها و پیگیری‌های انجام‌شده، مجوز کمیسیون ماده 23 این پروژه اخذ شده و فرایند مذاکره با شرکت‌های سرمایه‌گذار خارجی و داخلی برای تأمین مالی در حال انجام است. همچنین به‌زودی شاهد امضای تفاهم‌نامه همکاری میان وزرای مربوطه دو کشور ایران و ترکیه برای اجرای این طرح خواهیم بود.

مدیرکل راه‌آهن آذربایجان در بخش دیگری از این گفتگو به موضوع خطوط ریلی میان ایران و جمهوری خودمختار نخجوان پرداخت و گفت: به‌دلیل مناقشات گذشته میان جمهوری آذربایجان (نخجوان) و ارمنستان، زیرساخت‌های ریلی در آن مسیر دچار آسیب و توقف شده بود.

وی در پایان خاطرنشان کرد: با انجام مذاکرات دیپلماتیک و فنی، تلاش‌ها برای احیا و بازسازی این خط ریلی مهم منطقه‌ای آغاز شده و طرح احیای آن در حال حاضر در مرحله مطالعات کارشناسی قرار دارد.

آذربایجان‌شرقی کلید اتصال ایران به کریدورهای بین‌المللی

محمدمهدی مولایی، کارشناس مسائل اقتصادی نیز با تأکید بر موقعیت منحصربه‌فرد ژئوپلیتیک کشور اظهار داشت: مسیرهای ارتباطی و ترانزیتی نقشی تعیین‌کننده در سرنوشت اقتصادی کشورها دارند و ایران در سطح بین‌المللی جزو معدود کشورهایی است که در تقاطع مهم‌ترین کریدورهای جهانی، به‌ویژه «کریدور میانی» و «کریدور شمال–جنوب» قرار گرفته است.

وی با اشاره به جایگاه ویژه آذربایجان‌شرقی افزود: ایران کشوری پهناور است و آذربایجان‌شرقی به عنوان دروازه اتصال کشور به اروپا و یکی از استان‌های محوری به شمار می‌رود؛ ظرفیتی که ضرورت توجه ویژه به زیرساخت‌های آن را دوچندان می‌کند. تجربه تاریخی نشان می‌دهد که در دهه 60 و دوران دفاع مقدس نیز عمده واردات کالا به کشور از طریق مرز جلفا انجام می‌شد؛ بنابراین بهره‌برداری حداکثری از این پتانسیل نیازمند توجه و برنامه‌ریزی منسجم دولت‌ها است.

این کارشناس مسائل اقتصادی با تبیین نقش مؤثر دیپلماسی اقتصادی در پیشبرد پروژه‌های زیربنایی تصریح کرد: کشور ما با گستردگی جغرافیایی، تعدد راه‌های ارتباطی و همسایگی با چندین کشور، از موقعیتی برخوردار است که عملاً محاصره اقتصادی و منزوی کردن آن غیرممکن خواهد بود، مشروط بر اینکه تعاملات و ارتباطات بین‌المللی به‌درستی و بر پایه منافع مشترک پایه‌ریزی شود.

مولایی در پایان خاطرنشان کرد: یکی از اصول اساسی در دیپلماسی اقتصادی، خلق مزیت‌هایی در داخل کشور است که سایر کشورها و همسایگان نیز از بستر آن بهره‌مند شوند و این پیوند منافع اقتصادی شکل بگیرد. خوشبختانه این ظرفیت به شکل بالقوه در استان آذربایجان‌شرقی وجود دارد و امروز نیز دغدغه آن در سطح تصمیم‌گیری کشور ایجاد شده، اما تبدیل این ظرفیت به یک دستاورد پایدار، نیازمند یک «اراده ملی» و پیگیری مستمر است.

در مجموع، موقعیت ژئوپلیتیک آذربایجان‌شرقی فرصتی بی‌بدیل را برای تثبیت نقش ایران به‌عنوان پل ارتباطی آسیا، اوراسیا و اروپا فراهم کرده است؛ نقشی راهبردی که بهره‌برداری کامل از آن، بیش از هر چیز به رفع چالش‌های اعتباری و عبور از اتکای صِرف به منابع محدود دولتی وابسته است. تسریع در تکمیل شریان‌های حیاتی نظیر کریدور ارس، محور کلاله–جلفا و اتصال ریلی چشمه‌ثریا نه‌تنها مسیرهای مبادلاتی کشور را در برابر تحولات و انسدادهای منطقه‌ای پایدار و ایمن می‌سازد، بلکه با جذب مؤثر سرمایه‌گذاری‌های خارجی و بخش خصوصی، می‌تواند شمال‌غرب کشور را به کانون جهش ترانزیتی و دیپلماسی اقتصادی فعال ایران بدل کند.

انتهای پیام/