یادداشت | بورس و جام جهانی؛ اثر هیجان فوتبال به رفتار سرمایه‌گذاران | اقتصاد فارسی

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، هر چند برگزاری جام جهانی فوتبال در نگاه نخست یک رویداد صرفا ورزشی و رسانه‌ای به نظر می‌رسد، اما در ادبیات اقتصاد مالی، این رویداد در دسته «رویدادهای کلان اثرگذار بر رفتار بازار» (Mega Sporting Events) طبقه‌بندی می‌شود.

بر این اساس بررسی‌های متعدد دانشگاهی و مطالعات مبتنی بر داده‌های تاریخی نشان می‌دهد جام جهانی می‌تواند به‌طور موقت بر رفتار سرمایه‌گذاران در بورس‌ها، نقدشوندگی، نوسان و حتی بازدهی بازارهای سهام اثر بگذارد؛ هرچند این اثرات عمدتا کوتاه‌مدت و رفتاری هستند، نه بنیادی.

اثرات کلی جام جهانی بر بازارهای سهام

جمع‌بندی پژوهش‌های معتبر (از جمله مطالعات مبتنی بر داده‌های 1970 تا 2022) نشان می‌دهد بازارهای مالی در زمان برگزاری جام جهانی معمولا سه نوع واکنش را تجربه می‌کنند.

واکنش نخست، “کاهش نسبی بازدهی در سطح جهانی” است. بر این اساس برخی مطالعات نشان داده‌اند در دوره برگزاری جام جهانی، شاخص‌های جهانی مانند بازار آمریکا یا اروپا بازدهی کمتر از میانگین تاریخی ثبت می‌کنند. دلیل اصلی این موضوع، کاهش تمرکز معامله‌گران و افت فعالیت معاملاتی، و نه تغییر در متغیرهای اقتصادی است.

واکنش بعدی، “افزایش نوسان و تغییر در رفتار معاملاتی” است، که در این زمینه نیز تحقیقات بازارهای مالی نشان می‌دهد در روزهای مسابقات، حجم معاملات قبل از شروع بازی افزایش و در طول مسابقه کاهش پیدا می‌کند. همچنین رفتار سرمایه‌گذاران بیشتر احساسی و کمتر تحلیلی می‌شود.

واکنش سوم هم “اثرات کوتاه‌مدت بر احساسات سرمایه‌گذاران” است؛ جایی که مطالعات اقتصاد رفتاری تایید می‌کنند نتیجه بازی تیم‌های ملی می‌تواند بر «ریسک‌پذیری» معامله‌گران اثر بگذارد؛ به‌طوری‌که شکست تیم ملی در برخی کشورها با افت مقطعی بازار سهام همراه شده، در حالی که اثر مثبت بردها معمولا ضعیف‌تر است.

چرا جام جهانی بر بورس اثر می‌گذارد؟

برای پاسخ به این پرسش باید گفت از نگاه علمی، این اثرات به چند مکانیسم اصلی برمی‌گردد:

. اثر توجه محدود (Attention Effect): در دوره جام جهانی، توجه عمومی از بازارهای مالی به سمت فوتبال منتقل می‌شود. این موضوع باعث کاهش تحلیل‌گری فعال و افت حجم معاملات حرفه‌ای در برخی ساعات بازار می‌شود.

. اقتصاد رفتاری و احساسات سرمایه‌گذار: مطالعات متعدد در حوزه فایننس رفتاری نشان داده‌اند احساسات ناشی از برد و باخت تیم ملی می‌تواند بر تصمیم‌های مالی اثر بگذارد. سرمایه‌گذار شادتر معمولا ریسک‌پذیرتر و سرمایه‌گذار ناراضی محتاط‌تر عمل می‌کند.

. کاهش نقدشوندگی کوتاه‌مدت: در زمان برگزاری مسابقات مهم، بخشی از فعالان بازار سهام به‌طور موقت از این بازار خارج می‌شوند یا تمرکز کمتری دارند؛ این موضوع می‌تواند نقدشوندگی را کاهش دهد.

. اثر خبرها و هم‌زمانی رویدادها: در برخی موارد، انتشار خبرهای اقتصادی مهم هم‌زمان با مسابقات باعث تشدید واکنش‌های غیرمنطقی در بازار سهام می‌شود.

کدام بورس‌ها بیشترین اثر را می‌گیرند؟

بر اساس مطالعات موردی و داده‌های تاریخی، شدت اثر در همه کشورها یکسان نیست و به چند عامل از جمله “وابستگی فرهنگی به فوتبال، اندازه بازار، و میزان حضور تیم ملی در جام جهانی” وابسته است.

بر این اساس بیشترین اثر معمولا در این گروه‌ها دیده شده است:

. بازارهای اروپایی فوتبالی (ایتالیا، اسپانیا، فرانسه، آلمان)؛ به دلیل علاقه بالای عمومی و مشارکت گسترده سرمایه‌گذاران خرد، اثرات رفتاری در این کشورها قوی‌تر گزارش شده است.

. بازارهای نوظهور فوتبالی (برزیل، آرژانتین، آفریقای جنوبی): در این کشورها حساسیت بازار سهام نسبت به نتایج تیم ملی بیشتر است و واکنش‌های احساسی شدیدتر مشاهده شده است.

. کشور میزبان یا کشورهای دارای سرمایه‌گذاری سنگین در رویداد: مطالعات نشان می‌دهد بورس کشور میزبان معمولا در دوره اعلام میزبانی و آماده‌سازی، واکنش مثبت اولیه دارد، اما در برخی موارد با نوسان ناشی از هزینه‌های زیرساختی روبه‌رو می‌شود.

در مقابل، بازارهای بزرگ و متنوع مانند آمریکا یا ژاپن معمولا اثرات ضعیف‌تری را تجربه می‌کنند، چون ساختار سرمایه‌گذاران حرفه‌ای‌تر و وابستگی فرهنگی کمتر است.

تاثیر جام جهانی بر روانشناسی سرمایه‌گذاران

جام جهانی بر خلاف تصور عمومی، یک شوک اقتصادی بنیادی برای بازارهای سهام ایجاد نمی‌کند، اما یک «شوک رفتاری کوتاه‌مدت» محسوب می‌شود. همچنین اثر آن بیشتر از مسیر روانشناسی سرمایه‌گذار، تغییر الگوی توجه، و نوسانات نقدشوندگی ظاهر می‌شود.

به همین دلیل، این رویداد بیشتر از آنکه جهت بازارها را تغییر دهد، رفتار روزانه و کوتاه‌مدت آنها را تحت تاثیر قرار می‌دهد. ضمن این که در ادبیات مالی امروز، جام جهانی نمونه‌ای کلاسیک از پیوند میان «اقتصاد رفتاری» و «بازارهای مالی جهانی» محسوب می‌شود.

مهدی حاجی‌وند؛ کارشناس بازار سرمایه

انتهای پیام/