راهکارهای از سرگیری معاملات بازار سهام؛ بازگشایی بورس به روش چندلایه | اقتصاد فارسی

اقتصادآنلاین-آرمان هنرکار؛ بازگشایی معاملات سهام بازار سرمایه پس از جنگ و شرایط جنگی، موضوع اولین برنامه «رَصد« ویژه برنامه بازارهای اقتصادآنلاین بود. این میزگرد با حضور محسن خدابخش، نایب‌رئیس اسبق هیأت‌مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار، میثم فدایی، مدیرعامل اسبق فرابورس و بهرنگ اسدی، مدیرعامل هلدینگ مالی صبا تأمین برگزار شد. محسن خدابخشی نایب‌رئیس اسبق هیأت مدیره سازمان بورس با انتقاد از توقف طولانی‌مدت بازار، معتقد است: «بازاری که بسته است، ذات نقدشوندگی‌اش از دست می‌رود و این با فلسفه وجودی بازار تضاد دارد.»

اما میثم فدایی با اشاره به تجربه بحران‌های مالی جهانی تأکید کرد که بازگشایی بازار بدون حمایت جدی دولت نه‌تنها کارآمد نیست، بلکه اساساً قابل دفاع نیز نخواهد بود.

بدون حمایت، بازگشایی معنا ندارد

فدایی اظهار کرد: در بررسی تاریخچه بحران‌های مالی در بازار‌های سرمایه جهان، همواره یکی از شاخصه‌های اصلی تمامی بحران‌ها و عامل خروج از آنها، حمایت دولت از بازار سرمایه بوده است. نخستین و کلیدی‌ترین نکته‌ای که باید در این بازگشایی مورد توجه قرار گیرد و از مطالبات فعالان بازار سرمایه نیز محسوب می‌شود این است که در صورت عدم وجود یک برنامه حمایتی جدی، اساساً بازگشایی بازار تا حدی نامفهوم خواهد بود.

بازار سرمایه، تأمین‌کننده دولت بوده است

وی ادامه داد: ممکن است این پرسش مطرح شود که در شرایطی که کشوری از یک جنگ ۴۰ روزه خارج شده و هزینه‌های جانبی قابل توجهی دارد، چرا باید منابع به بازار سرمایه تزریق شود. در پاسخ به این پرسش باید به این نکته مهم اشاره کرد که بازار سرمایه در سال‌های اخیر یکی از بازو‌های اصلی تأمین مالی دولت بوده است. همچنین در بودجه سال ۱۴۰۵ در نسخه اولیه، هزار همت اوراق پیش‌بینی شده که ۷۵۰ همت آن مربوط به تصفیه اوراق سال جاری است و مابقی به منابع جدید دولت اختصاص دارد. این موارد عمدتاً از بستر بازار سرمایه و عرضه‌های سهامی دولت تأمین شده است.

دولت ۱۵۰همت از بورس حمایت کند

مدیرعامل اسبق فرابورس افزود: بنابراین اگر هدف، تداوم نقش بازار سرمایه در تأمین مالی دولت باشد، حداقل به میزان یک‌دهم تأمین مالی مورد انتظار دولت از بازار سرمایه در سال جاری، نیاز به حمایت وجود دارد؛ به‌عنوان مثال رقمی در حدود ۱۵۰ همت که می‌تواند از طریق خرید مستقیم یا غیرمستقیم سهام توسط دولت تأمین شود.

بازگشایی دفعی امکان‌پذیر نیست

فدایی در بخش دیگری از این میزگرد بیان کرد: موضوع دوم این است که بازگشایی دفعی بازار امکان اجرایی ندارد. لازم است ابتدا شرکت‌هایی که به‌صورت مستقیم آسیب جدی دیده‌اند، از فرآیند بازگشایی خارج شوند؛ از جمله شرکت‌های فولاد، فخوز، مبین و فجر که باید به‌طور کامل از این برنامه حذف شوند.

بازگشایی باید چندلایه باشد

وی با تأکید بر ضرورت طراحی یک برنامه چندلایه اظهار داشت: باید لایه‌های مختلفی در بازگشایی مدنظر قرار گیرد. نخست، بازگشایی سهام شرکت‌ها با تفکیک شرکت‌های آسیب‌دیده مستقیم و غیرمستقیم و شرکت‌هایی که آسیب ندیده‌اند. دوم، ابزار‌های غیرمستقیم مانند صندوق‌های سهامی، صندوق‌های مختلف و صندوق‌های اهرمی که طی دو ماه گذشته متوقف بوده‌اند و با هزینه‌های انباشته مواجه شده‌اند. سوم، ابزار‌های مشتقه به‌ویژه آپشن‌ها که از مهم‌ترین عوامل ریسک در زمان بازگشایی محسوب می‌شوند و نحوه تسویه آنها نیازمند تصمیم‌گیری دقیق است، چه در روز نخست و چه با اعطای فرصت زمانی. چهارم، نهاد‌های مالی به‌ویژه کارگزاری‌ها که در حوزه تسویه آپشن‌ها و اعتبارات جاری با ریسک‌هایی مواجه هستند.

لزوم تدوین دستورالعمل شرایط خاص

وی تأکید کرد: برای این چهار حوزه، تدوین یک دستورالعمل ویژه شرایط اضطراری یا فورس‌ماژور ضروری است. به‌عنوان نمونه، در حوزه صندوق‌ها، موضوع قیمت‌گذاری کارشناسی سهام زیان‌ده نیازمند بازنگری است تا از انتقال منافع میان یونیت‌داران جلوگیری شود. همچنین در حوزه آپشن‌ها نیز باید دستورالعملی جامع و متناسب با شرایط فعلی تدوین شود.

منابع حمایت از بازار

فدایی در ادامه در پاسخ به این پرسش که منابع حمایت از بازار از کجا تأمین خواهد شد، اظهار داشت: در بازگشایی سهام، با بسته ماندن چهار شرکت مذکور، بخشی از ارزش بازار عملاً از فرآیند خارج می‌شود. در خصوص سایر صنایع، باید از بازگشایی تدریجی استفاده شود تا فرصت شفاف‌سازی اطلاعات مالی فراهم شود. وی افزود: برخی شرکت‌ها اخیراً اقدام به ارائه شفاف‌سازی و دریافت افزایش نرخ کرده‌اند و در بورس کالا نیز برخی محصولات با رقابت قیمتی تا حدود ۲۰ درصد معامله می‌شوند.

بهبود وضعیت نقدینگی بانک‌ها

وی در ادامه به وضعیت صنعت بانکداری اشاره کرد و گفت: در پی سیاست‌های کلان اقتصادی، مازاد منابع در این بخش ایجاد شده و نرخ بین‌بانکی در محدوده ۲۱ تا ۲۲ درصد قرار گرفته است، در حالی که پیش‌تر در سقف دالان ۲۴ درصد قرار داشت. همچنین برخی بانک‌هایی که پیش‌تر با کمبود نقدینگی مواجه بودند، اکنون در بازار بین‌بانکی به اعطای منابع اقدام می‌کنند که نشان‌دهنده بهبود وضعیت نقدینگی است.

بازگشایی دو مرحله‌ای بازار

فدایی تأکید کرد: بازگشایی بازار باید به‌صورت دو مرحله‌ای انجام شود و امکان بازگشایی یک‌باره وجود ندارد. در مرحله نخست، شرکت‌هایی که آسیب مستقیم و غیرمستقیم ندیده‌اند، از جمله برخی صنایع مانند بانک، سیمان، غذایی و ساختمان، می‌توانند بازگشایی شوند.

صرف ریسک نقدشوندگی

وی افزود: در بازار، صرف ریسک نقدشوندگی وجود دارد و طبیعی است که پس از دو ماه توقف، سرمایه‌گذاران تمایل به تعدیل پرتفوی خود داشته باشند.

لزوم فرصت برای بازسازی بازار

به گفته وی، بازگشایی تدریجی موجب می‌شود بازار فرصت بازسازی خود را پیدا کند، مجدداً تحلیل‌ها بر اساس تولید و فروش به‌روزرسانی شود و گزارش‌های جدید منتشر شود.

انتظار شفافیت از برخی شرکت‌ها

فدایی در پایان گفت: انتظار شفافیت از برخی شرکت‌های خاص در شرایط فعلی انتظاری واقع‌بینانه نیست، زیرا امکان ارائه اطلاعات دقیق در این مقطع وجود ندارد و حتی در صورت ارائه نیز اثرگذاری محدودی خواهد داشت.

ویدئوی کامل این میزگرد به‌زودی در وب‌سایت اقتصادآنلاین، آپارات و یوتیوب منتشر خواهد شد.