نفت، تحریم و ژئوپلیتیک؛ پشت‌پرده برنامه ترامپ برای ونزوئلا | اقتصاد فارسی

به گزارش اقتصادآنلاین، تنها ساعاتی پس از آنکه آمریکا در یورشی شبانه در سوم ژانویه نیکولاس مادورو، دیکتاتور ونزوئلا، را بازداشت کرد، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، انگیزه خود را روشن کرد. او گفت: «کسب‌وکار نفت در ونزوئلا مدت‌هاست که شکست خورده، یک شکست کامل.» ترامپ افزود: «ما قرار است شرکت‌های بسیار بزرگ نفتی آمریکا را وادار کنیم… میلیارد‌ها دلار هزینه کنند، زیرساخت‌های به‌شدت فرسوده را تعمیر کنند… و دوباره برای کشور پول‌سازی کنند.»

این اعلام موضع، طعم شیرین انتقام را داشت. هجده سال پیش، در دوران هوگو چاوز، ونزوئلا دارایی‌های شرکت‌های آمریکایی و دیگر شرکت‌های غربی را ملی کرد؛ در پی آن، دعاوی‌ای به ارزش مجموعاً ۶۰ میلیارد دلار علیه این کشور و شرکت ملی نفت آن، PDVSA، در دادگاه‌های آمریکا و مراجع بین‌المللی ثبت شده است. ترامپ در شانزدهم دسامبر خواستار آن شده بود که ونزوئلا «تمام نفت، زمین و دیگر دارایی‌هایی را که پیش‌تر از ما دزدیده‌اند» بازگرداند.

محاسبات سیاسی و اقتصادی پشت تصمیم ترامپ

اما رئیس‌جمهور آمریکا چیزی فراتر از تلافی‌جویی می‌خواهد. دهه‌ها کم‌سرمایه‌گذاری و سوءمدیریت باعث شده تولید نفت ونزوئلا از اواخر دهه ۲۰۰۰ تاکنون حدود دو سوم کاهش یابد و به حدود یک میلیون بشکه در روز برسد. منطق حاکم این است که احیای ظرفیت‌های راکد می‌تواند ونزوئلا را ثروتمند کند و هم‌زمان جیب آمریکایی‌ها را نیز پر سازد. افزون بر این، ونزوئلا روی حدود ۳۰۰ میلیارد بشکه نفت معادل یک‌پنجم ذخایر جهان نشسته است؛ موضوعی که نشان می‌دهد تولید می‌تواند حتی بیش از این افزایش یابد، دست‌کم برای مدتی. نفت سنگین و ترش این کشور دقیقاً همان نوعی است که پالایشگاه‌های آمریکا به‌طور مزمن با کمبود آن روبه‌رو هستند؛ آن هم در زمانی که روابط واشنگتن با کانادا، یکی از تأمین‌کنندگان اصلی این نوع نفت، تیره شده است.

پس چه چیزی در این هجوم ترامپ به‌سوی نفت ناخوشایند است؟ پاسخ: موارد بسیار. در کوتاه‌مدت، احتمال آنکه تولید نفت ونزوئلا کاهش یابد بیش از بازگشت سریع آن است. در دسامبر، آمریکا محاصره‌ای علیه محموله‌های نفتی ونزوئلا که با نفتکش‌های تحریم‌شده حمل می‌شدند اعلام کرد و سپس یکی از آنها را توقیف کرد. از آن زمان، صادرات سقوط آزاد کرده و حجم نفت خام ونزوئلا که روی نفتکش‌های بیکار در دریا سرگردان است به بالاترین سطح چند سال اخیر رسیده است. ونزوئلا همچنین با کمبود نفتا، رقیقی که برای قابل‌انتقال کردن نفت فوق‌سنگین خود به آن نیاز داردروبروست؛ ماده‌ای که دیگر از روسیه تأمین نمی‌شود. اگر این محاصره لغو نشود، امری که به تحولات سیاسی و نظامی بستگی دارد، تولید نفت ونزوئلا ناچار خواهد بود باز هم کاهش یابد و شاید به کمتر از ۷۰۰ هزار بشکه در روز برسد.

سناریو‌های بازگشت تولید و محدودیت‌های ساختاری

در صورت یک گذار سیاسی آرام و لغو تحریم‌های آمریکا علیه ونزوئلا، از جمله محاصره—که البته فرضی بسیار خوش‌بینانه است—تولید ممکن است ظرف چند ماه احیا شود. شرکت داده‌پردازی «کلِر» برآورد می‌کند که انجام تعمیرات و نگهداری‌های اولیه می‌تواند تولید نفت خام این کشور را تا پایان سال ۲۰۲۶ به ۱.۲ میلیون بشکه در روز برساند. با این حال، این رقم همچنان فاصله زیادی با حداکثر ظرفیت بالقوه ونزوئلا خواهد داشت و این کشور را اندکی عقب‌تر از لیبی، هجدهمین تولیدکننده بزرگ نفت جهان، قرار می‌دهد. برای افزایش بیشتر تولید، ونزوئلا باید بر سه مشکل غلبه کند: نیاز شدید به منابع مالی، کمبود نیروی کار و اشباع بازار جهانی.

شرکت مشاوره‌ای «ریستاد انرژی» برآورد می‌کند که برای بازگرداندن تولید ونزوئلا به سطح ۱۵ سال پیش، تنها در بخش اکتشاف و تولید به ۱۱۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز است، رقمی که دو برابر کل سرمایه‌گذاری شرکت‌های بزرگ نفتی آمریکا در سراسر جهان در سال ۲۰۲۴ است. ترامپ به نظر می‌رسد تصور می‌کند این شرکت‌ها با اشتیاق چک‌های کلان امضا خواهند کرد. شورون، که هم‌اکنون در ونزوئلا حضور دارد و تحت معافیت تحریمی روزانه حدود ۲۰۰ هزار بشکه نفت به آمریکا صادر می‌کند، احتمالاً فعالیت‌های خود را گسترش خواهد داد. اما دیگر شرکت‌ها خاطرات تلخ گذشته را فراموش نکرده‌اند.

 موفقیت برنامه‌های ترامپ به هیچ وجه تضمین‌شده نیست. او کمی بیش از سه سال دیگر کاخ سفید را ترک خواهد کرد و ممکن است پیش از آن علاقه خود را از دست بدهد. تاکنون شرکت‌های بزرگ نفتی آمریکا در برابر فراخوان رئیس‌جمهور سکوت کرده‌اند. به گفته ژان-فرانسوا لامبر، مشاور حوزه انرژی، معامله‌گران بزرگ کالا نیز «در خط شروع» نیستند. بانک‌ها و شرکت‌های بیمه، که برای تأمین مالی و پوشش محموله‌ها ضروری‌اند، حتی با تأخیر بیشتری بازخواهند گشت.

چالش نیروی انسانی، بازار جهانی و چشم‌انداز ژئوپلیتیک

حتی اگر بتوان شرکت‌های نفتی کافی را به سرمایه‌گذاری متقاعد کرد، تردید جدی وجود دارد که صنعت نفت ونزوئلا بتواند هم‌پای آنها حرکت کند. این صنعت در سال‌های اخیر دچار فرار مغز‌ها در مقیاسی عظیم شده است. ده‌ها هزار نیروی متخصص، از مهندسان گرفته تا زمین‌شناسان، کشور را ترک کرده‌اند. PDVSA اکنون عمدتاً توسط نیرو‌های مسلح اداره می‌شود. برای تشکیل مشارکت‌های مشترک قابل‌اتکا با شرکت‌های غربی، این شرکت ۷۰ هزار نفری نیازمند اصلاحاتی بنیادین است. ممکن است سال‌ها طول بکشد تا بتواند شریک قابل اعتمادی باشد.

هر مقدار نفت اضافی که ونزوئلا بتواند تولید کند، وارد بازاری اشباع خواهد شد. آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی می‌کند که عرضه جهانی نفت خام دست‌کم تا پایان دهه جاری از تقاضا پیشی بگیرد؛ نتیجه تولید قوی در کشور‌هایی مانند برزیل، گویان و خود آمریکا، همراه با رشد نه‌چندان پرقدرت تقاضا. بسیاری از تحلیلگران انتظار دارند مازاد عرضه، قیمت جهانی نفت را در سال جاری و سال آینده به حدود ۵۰ دلار در هر بشکه، و شاید پایین‌تر، کاهش دهد—قیمتی کمتر از نقطه سربه‌سر بیشتر میدان‌های موجود ونزوئلا با ذخایر مناسب. پروژه‌های جدید اغلب حتی از این هم رقابت‌پذیری کمتری دارند.

در خوش‌بینانه‌ترین سناریوی خود، کلِر پیش‌بینی می‌کند که تولید نفت ونزوئلا تا سال ۲۰۲۸ ممکن است به ۱.۷ تا ۱.۸ میلیون بشکه در روز برسد. این میزان همچنان می‌تواند موجب بازآرایی قابل‌توجهی در جریان‌های تجاری شود. پالایشگاه‌های آمریکایی احتمالاً بخشی از این بشکه‌های اضافی را جذب خواهند کرد؛ آنها در اوایل دهه ۲۰۱۰ روزانه ۵۰۰ هزار بشکه بیشتر وارد می‌کردند. کوبا، که سال‌ها نفت ونزوئلا را با شرایط ترجیحی می‌خرید، برای کمک به مکزیک و روسیه روی خواهد آورد. پالایشگاه‌های موسوم به «قوری‌ای» چین، که پیش‌تر بیشتر نفت ونزوئلا را با تخفیف می‌خریدند، ممکن است از این تجارت کنار گذاشته شوند؛ شاید شرکت‌های دولتی نفت چین نیز حضور محلی خود را کاهش دهند.

همه این تحولات می‌تواند از نظر تجاری و ژئوپلیتیکی به سود آمریکا باشد، اما تنها در حاشیه. اقداماتی رادیکال‌تر، مانند بازگرداندن تولید ونزوئلا به ۲.۵ تا ۳ میلیون بشکه در روز سطحی که در اواخر دهه ۲۰۱۰ داشت و تقریباً برابر با تولید کنونی کویت، هشتمین تولیدکننده بزرگ جهان، است، به گفته خورخه لئون از ریستاد انرژی، پروژه‌ای بلندمدت به نظر می‌رسد. ربودن مادورو توسط ترامپ تماشایی و سریع بود؛ اما پاداش اقتصادی آن نه تماشایی خواهد بود و نه سریع.

منبع‌: اکونومیست