چرا روی از ضعیف‌ ترین فلز پایه به پر تقاضا ترین فلز بازار تبدیل شد؟

محرک اصلی این چرخش، کاهش شدید موجودی انبار های بورس فلزات لندن (LME) و کسری عرضه در چند منطقه کلیدی جهان بوده است.

این تغییر ناگهانی روند، برای بسیاری از فعالان بازار غافلگیر کننده بود؛ چرا که تا همین اواخر، پیش‌بینی غالب درباره روی، ادامه روند ضعیف و کم‌نوسان این فلز بود. اما واقعیت‌های زنجیره تامین جهانی، مسیر متفاوتی را رقم زدند؛ مسیری که اثرات آن اکنون به بازارهای منطقه‌ای از جمله ایران هم می‌ رسد.

چرا موجودی انبارهای جهانی روی به کمترین سطح چند ساله رسیده است؟

بر اساس داده‌های بورس فلزات لندن، موجودی انبارهای روی تا اواخر اکتبر ۲۰۲۵ به حدود ۳۵ هزار و ۳۰۰ تن رسید؛ کمترین سطح از مارس ۲۰۲۳ تاکنون و افتی نزدیک به ۸۵ درصد نسبت به ابتدای همان سال. این سطح از موجودی، کمتر از یک روز مصرف جهانی روی را پوشش می‌دهد؛ رقمی که به‌خوبی شدت کسری عرضه در این بازار را نشان می‌ دهد.

ریشه اصلی این کسری را باید در بالا دست زنجیره تامین جست‌ و جو کرد. طی سه سال متوالی (۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴)، تولید معادن روی در سطح جهانی روند نزولی داشته است. کاهش تولید معدنی، با تاخیر زمانی، خود را در کاهش عرضه فلز پالایش‌ شده نشان می‌ دهد؛ تاخیری که اکنون در قالب کسری موجودی انبارها قابل مشاهده است. علاوه بر این، برخی ذوب‌ کننده‌های روی در مناطقی مثل اروپا، به دلیل هزینه بالای انرژی و کمبود دسترسی به سنگ معدن، حاشیه سود کمتری داشته‌ اند؛ عاملی که برخی از آن‌ها را به کاهش ظرفیت تولید سوق داده است.

کدام مناطق جهان بیشترین فشار تقاضا برای روی را ایجاد کرده‌اند؟

فشار تقاضا برای روی در سطح جهانی، به‌طور یکنواخت توزیع نشده است. اروپا با کمبود محسوس واحدهای قابل‌ دسترس رو به‌ رو بوده، در حالی که تقاضا در کشورهای آسیایی به‌ جز چین، روندی پایدار داشته است. اما شاید مهم‌ترین عامل تازه در این معادله، بازار آمریکا باشد؛ جایی که پرمیوم بالایی برای روی شکل گرفته، تا حدی به دلیل نگرانی از تعرفه‌های احتمالی واردات.

این نگرانی به بررسی بخش ۲۳۲ درباره مواد معدنی حیاتی باز می‌گردد؛ بررسی‌ ای که می‌تواند به اعمال تعرفه بر واردات روی به آمریکا منجر شود. نکته قابل‌توجه این‌جاست که آمریکا در میان تمام فلزات پایه پالایش‌ شده، بالاترین میزان وابستگی به واردات را در مورد روی دارد، با نسبتی نزدیک به ۷۵ درصد. همین وابستگی بالا، هر گونه تغییر در سیاست تجاری آمریکا درباره روی را به یک متغیر مهم برای کل بازار جهانی تبدیل می‌کند.

نتیجه ترکیب این عوامل منطقه‌ ای، شکل‌ گیری یک وضعیت نامتعارف در منحنی قیمت آتی روی در بورس فلزات لندن بوده است؛ اسپرد بین قیمت نقدی و قیمت سه‌ ماهه به بزرگ‌ ترین فاصله ثبت‌شده تاریخی (نزدیک به ۳۲۰ دلار در هر تن) رسیده، وضعیتی که در ادبیات بازار های کالا به آن بک‌ واردیشن (Backwardation) گفته می‌ شود و معمولاً نشانه کمبود شدید عرضه در بازار فوری است.

این نوسان جهانی چگونه به بازار پودر روی صنعتی ایران منتقل می‌شود؟

بازار پودر روی صنعتی در ایران، در انتهای یک زنجیره تامین جهانی قرار دارد که از معادن روی جهان آغاز شده و پس از عبور از مرحله پالایش و تبدیل به شمش یا کنسانتره، در نهایت به تولید پودر روی اتمایز داخلی می‌ رسد. به همین دلیل، هر جهش قابل‌ توجه در قیمت جهانی روی، با فاصله زمانی کوتاهی، خود را در قیمت تمام‌شده پودر روی داخلی نیز نشان می‌ دهد.

در کنار قیمت جهانی، نوسان نرخ ارز هم بخش مهمی از این معادله برای بازار داخلی محسوب می‌شود؛ چرا که قیمت نهایی محصولات وارداتی یا مبتنی بر مواد اولیه جهانی، هم‌ زمان تحت تاثیر قیمت دلاری کالا و هم نرخ تبدیل ارز داخلی قرار می‌ گیرد. برای صنایعی که پودر روی را به‌عنوان ماده اولیه مصرف می‌ کنند، از جمله تولیدکنندگان رنگ‌ های زینک‌ریچ و پوشش‌های ضد خوردگی، این یعنی برنامه‌ریزی خرید باید هم بازار جهانی روی و هم روند نرخ ارز داخلی را هم‌زمان زیر نظر داشته باشد.

گروه صنعتی ثمر با شبکه‌ای متشکل از ۱۸ کارخانه تولیدی، پودر روی را در کنار سایر محصولات پودر فلزی ثمر مستقیماً از خط تولید عرضه می‌ کند. برای صنایع مصرف‌ کننده‌ای که در چنین شرایط نوسانی به دنبال ثبات نسبی در منبع تامین داخلی خود هستند، دسترسی به یک تولیدکننده با ظرفیت و مستندسازی کیفیت مشخص، می‌تواند بخشی از ریسک این نوسانات جهانی را پوشش دهد.

چشم‌ انداز قیمت روی برای باقی‌مانده سال چیست؟

پیش‌بینی دقیق روند قیمت یک کالای جهانی همیشه با عدم قطعیت همراه است، اما بر اساس تحلیل‌های موجود، تا زمانی که موجودی انبارهای جهانی روی به سطح متعادل‌ تری باز نگردد، احتمال ادامه فشار صعودی بر قیمت این فلز وجود دارد. تصمیم نهایی درباره تعرفه‌های احتمالی آمریکا بر واردات روی، یکی از متغیر های کلیدی است که می‌تواند مسیر قیمت جهانی را در ماه‌های آینده به‌طور محسوسی تغییر دهد.

از سوی دیگر، اگر تولید معادن روی در سطح جهانی روند نزولی سه‌ساله اخیر خود را متوقف کند و به رشد باز گردد، می‌توان انتظار داشت با تاخیری چند ماهه، فشار روی موجودی انبارها کاهش یابد. اما تا آن زمان، بازار روی همچنان در وضعیتی حساس و مستعد نوسانات ناگهانی باقی خواهد ماند؛ وضعیتی که خریداران صنعتی، از جمله در بازار ایران، باید آن را در برنامه‌ریزی خرید میان‌مدت خود لحاظ کنند.

درسی که بازار روی برای خریداران صنعتی دارد

چرخش ناگهانی بازار روی از ضعیف‌ ترین به پرتقاضا ترین فلز پایه در عرض چند ماه، یک نکته مهم را برای خریداران صنعتی در هر بازاری، از جمله ایران، یادآوری می‌کند: روندهای فعلی بازار کالا، لزوماً تصویر قابل‌ اتکایی از آینده نزدیک نیستند. کسب‌ و کارهایی که تامین مواد اولیه فلزی خود را صرفاً بر اساس روند قیمتی چند ماه اخیر برنامه‌ریزی می‌ کنند، در معرض ریسک غافلگیری در صورت تغییر ناگهانی شرایط بازار جهانی قرار دارند.

به همین دلیل، بسیاری از تحلیل‌گران بازار کالا توصیه می‌کنند خریداران صنعتی، به‌جای تکیه صرف بر پیش‌بینی قیمت، روی تنوع منابع تامین و ثبات رابطه با تامین‌ کنندگان داخلی قابل‌ اتکا سرمایه‌گذاری کنند؛ رویکردی که در شرایط نوسان شدید بازار جهانی، می‌ تواند نقش یک ضربه‌ گیر عمل کند و از تاثیر مستقیم و کامل نوسانات جهانی بر خط تولید داخلی جلوگیری کند.

جمع‌بندی: بازاری که دیگر قابل‌پیش‌بینی نیست

داستان روی در سال اخیر، نمونه‌ای روشن از این واقعیت است که بازارهای کالای جهانی می‌توانند در بازه زمانی کوتاهی، مسیر کاملاً متفاوتی نسبت به روند تاریخی خود در پیش بگیرند. کسری عرضه، کاهش موجودی انبارها و ریسک‌های سیاستی مانند تعرفه‌های احتمالی، در کنار هم، بازاری را شکل داده‌اند که پیش‌بینی آن حتی برای تحلیل‌ گران با تجربه هم دشوارتر از قبل شده است.

برای صنایع مصرف‌ کننده روی در ایران، این یعنی توجه به تحولات جهانی این بازار، دیگر یک انتخاب فرعی نیست؛ بلکه بخشی ضروری از برنامه‌ریزی صحیح خرید و مدیریت هزینه تولید محسوب می‌شود.