‌چالش‌‌های گردشگری گلستان‌/‌از جنگل هیرکانی تا بناهای جهانی/مانع چیست؟ | اقتصاد فارسی

به گزارش خبرگزاری تسنیم از گرگان، گردشگری در گلستان فقط قصه جنگل و دریا و بناهای تاریخی نیست؛ پشت هر مسافری که وارد استان می‌شود، مجموعه‌ای از کسب‌وکارها و آدم‌ها قرار دارند که درآمدشان به رونق سفر گره خورده است؛ از صاحب یک اقامتگاه بوم‌گردی در روستا گرفته تا راهنمای گردشگری، راننده، رستوران‌دار، فروشنده صنایع‌دستی و فعال یک دفتر خدمات مسافرتی. برای همین، وقتی سفر کم می‌شود یا یک بحران فعالیت این بخش را تحت تأثیر قرار می‌دهد، مسئله فقط خالی ماندن چند اتاق هتل نیست؛ زنجیره‌ای از مشاغل و درآمدهای محلی نیز آسیب می‌بیند.

گلستان از آن استان‌هایی است که برای گردشگری، دستش خالی نیست. از جنگل‌های هیرکانی و سواحل و تالاب‌ها تا روستاهای گردشگرپذیر، مناطق طبیعی، بافت تاریخی گرگان، بناهای تاریخی و محوطه‌های باستانی، هر گوشه استان می‌تواند مقصدی برای نوعی از سفر باشد. در کنار طبیعت و میراث تاریخی، تنوع قومی و فرهنگی نیز ظرفیت دیگری است که گلستان را از بسیاری از مقاصد گردشگری متمایز می‌کند؛ آیین‌ها، موسیقی، غذا، پوشش و سبک زندگی اقوام مختلف، بخشی از همان چیزی است که یک گردشگر برای تجربه متفاوت به دنبال آن می‌گردد.

اما مسئله اصلی اینجاست که داشتن جاذبه، به‌تنهایی گردشگر نمی‌آورد و حتی ورود گردشگر نیز لزوماً به معنای رونق پایدار این صنعت نیست. میان یک جنگل زیبا یا یک بنای تاریخی ارزشمند و تبدیل شدن آن به مقصدی ماندگار در ذهن گردشگر، فاصله‌ای وجود دارد که با جاده مناسب، اقامتگاه استاندارد، خدمات باکیفیت، معرفی درست، برنامه‌ریزی سفر و البته سرمایه‌گذاری پر می‌شود. گلستان در سال‌های گذشته در بخش‌هایی از این مسیر حرکت کرده، اما هنوز بخش قابل توجهی از ظرفیت‌های استان یا به‌درستی معرفی نشده یا نتوانسته به یک محصول گردشگری منسجم و درآمدزا تبدیل شود.

این مسئله بعد از شرایط ویژه و جنگ نیز ابعاد تازه‌ای پیدا کرد. فعالان گردشگری در دوره‌ای قرار گرفتند که کاهش سفر، افزایش هزینه‌ها و نااطمینانی، فعالیت بسیاری از کسب‌وکارها را دشوارتر کرد. در چنین شرایطی، حمایت از سرمایه‌گذاران و فعالان این حوزه، حفظ تأسیسات موجود و کمک به بازگشت رونق به بازار سفر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در عین حال، تجربه میزبانی گلستان از خانواده‌های استان‌های درگیر جنگ و مشارکت بخش خصوصی و فعالان گردشگری در اسکان و ارائه خدمات به آنان، نشان داد که این ظرفیت فقط برای روزهای عادی و فصل سفر نیست و در شرایط خاص نیز می‌تواند در خدمت جامعه قرار گیرد.

هفته گردشگری امسال بنابراین می‌تواند فرصتی باشد برای اینکه به جای تکرار فهرست جاذبه‌های گلستان، درباره یک سؤال مهم‌تر صحبت کنیم: چرا استانی با این حجم از ظرفیت طبیعی، تاریخی و فرهنگی هنوز نتوانسته سهم متناسبی از اقتصاد گردشگری کشور به دست آورد؟ پاسخ این سؤال را باید در کیفیت خدمات، زیرساخت‌ها، سرمایه‌گذاری، معرفی مقصد، آموزش نیروی انسانی، رویدادها، گردشگری سلامت و دسترسی به بازارهای جدید جست‌وجو کرد. در گفت‌وگو با یاسر قندهاری، معاون گردشگری استان گلستان، تلاش کرده‌ایم از همین زاویه به وضعیت امروز گردشگری استان، اقداماتی که در یک‌سال گذشته انجام شده و مسیری که برای استفاده بهتر از این ظرفیت پیش‌رو قرار دارد، بپردازیم.

تسنیم: در یک‌سال گذشته مهم‌ترین اقدامات حوزه گردشگری گلستان چه بوده و این اقدامات تا چه اندازه توانسته به ارتقای کیفیت خدمات و تقویت زیرساخت‌های گردشگری استان کمک کند؟

قندهاری: اگر بخواهیم عملکرد حوزه گردشگری گلستان در یک‌سال گذشته را ارزیابی کنیم، باید مجموعه‌ای از اقدامات را در کنار یکدیگر ببینیم؛ چراکه توسعه گردشگری صرفاً به افزایش تعداد مسافر یا ایجاد تأسیسات جدید محدود نمی‌شود، بلکه ارتقای کیفیت خدمات، استانداردسازی، آموزش نیروی انسانی، تقویت رویدادها، نظارت و استفاده هدفمند از ظرفیت‌های موجود را نیز شامل می‌شود. در همین چارچوب، یکی از محورهای اصلی فعالیت ما در یک‌سال گذشته، حفظ و ارتقای کیفیت خدمات گردشگری و افزایش ظرفیت خدمت‌رسانی به مسافران بوده است.

بر اساس آمار ثبت‌شده، در شش‌ماهه نخست سال 1405، مجموع اقامت ثبت‌شده در استان به 503 هزار و 582 نفر رسید که از این میزان، 490 هزار و 971 نفر مربوط به مراکز اقامتی رسمی بوده است. همچنین در همین مدت، 8 میلیون و 973 هزار و 870 بازدید از جاذبه‌های گردشگری استان به ثبت رسیده و 5 هزار و 884 بازدید نظارتی از مراکز و تأسیسات مرتبط انجام شده است. این ارقام نشان می‌دهد که گردشگری گلستان از ظرفیت قابل‌توجهی برای جذب و میزبانی گردشگران برخوردار است، اما استمرار این روند نیازمند ارتقای مستمر کیفیت خدمات است.

در حال حاضر 997 مرکز اقامتی و پذیرایی در استان فعال هستند که ظرفیت اقامتی آنها در مجموع به 14 هزار نفرشب و ظرفیت پذیرایی به 51 هزار و 792 صندلی می‌رسد. در کنار توسعه کمی، موضوع استانداردسازی نیز با جدیت دنبال شده است. از 353 واحد مشمول استانداردسازی، تاکنون 116 واحد موفق به دریافت گواهینامه استاندارد کیفیت خدمات گردشگری شده‌اند و در سال جاری نیز شش گواهینامه جدید صادر شده است.

از نگاه ما، استانداردسازی صرفاً دریافت یک گواهینامه نیست، بلکه فرآیندی برای ارتقای کیفیت و افزایش اعتماد گردشگر است. هرچه خدمات اقامتی، پذیرایی و گردشگری بر اساس شاخص‌های مشخص و قابل ارزیابی ارائه شود، امکان رقابت‌پذیری بیشتر و شکل‌گیری تجربه مطلوب‌تر برای گردشگر نیز افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل، نظارت مستمر و آموزش فعالان گردشگری را در کنار استانداردسازی دنبال می‌کنیم.

تسنیم: رویدادهای گردشگری چه نقشی در معرفی ظرفیت‌های گلستان و توزیع سفر در سطح استان دارند و در این زمینه چه اقداماتی انجام شده است؟

قندهاری: یکی از چالش‌های مهم گردشگری گلستان، تبدیل ظرفیت‌های متعدد طبیعی، تاریخی، فرهنگی و اقتصادی استان به جریان مستمر سفر است. رویدادهای گردشگری در این زمینه ابزار مهمی هستند؛ زیرا می‌توانند متناسب با ظرفیت هر منطقه، انگیزه سفر ایجاد کنند و گردشگری را از تمرکز در چند مقصد محدود خارج کنند. از همین منظر، تلاش کرده‌ایم رویدادها را به‌عنوان بخشی از برنامه توسعه گردشگری استان مورد توجه قرار دهیم.

در حال حاضر 26 رویداد گردشگری گلستان در تقویم رویدادهای گردشگری وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی به ثبت رسیده است. این رویدادها طیف متنوعی از جشنواره‌ها و آیین‌های مرتبط با محصولات کشاورزی، فرهنگ اقوام، موسیقی، آیین‌های بومی و ظرفیت‌های طبیعی و تاریخی استان را دربرمی‌گیرد. اهمیت این موضوع در آن است که گردشگری رویدادمحور می‌تواند ظرفیت‌های محلی را به یک محصول قابل عرضه در بازار گردشگری تبدیل کند.

از سوی دیگر، حضور گلستان در رویدادهای بین‌المللی نیز دنبال شده است. مشارکت در جشنواره فرهنگ و اقتصاد اقوام ایران‌زمین، آیین بزرگداشت مختومقلی فراغی و شب‌های فرهنگی مشترک ایران با کشورهای تاجیکستان، ازبکستان و قزاقستان فرصت‌هایی برای معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و گردشگری استان ایجاد کرد. این حضور زمانی اثربخش‌تر می‌شود که صرفاً به معرفی نمادین محدود نباشد و بتواند زمینه ارتباط میان فعالان گردشگری و بازارهای هدف را فراهم کند.

در همین راستا، هم‌زمان با هفدهمین جشنواره بین‌المللی فرهنگ اقوام، تورهای آشناسازی برای گروه‌های فرهنگی و هنری کشورهای هدف، اصحاب رسانه خارجی و همچنین سفرا، کارداران و مسئولان فرهنگی کشورهای ازبکستان، تاجیکستان و قزاقستان برگزار شد. هدف از این برنامه‌ها، معرفی مستقیم ظرفیت‌های گردشگری گلستان و ایجاد شناخت واقعی‌تر از قابلیت‌های استان بود. در واقع، وقتی ظرفیت‌های گردشگری در محل و از نزدیک معرفی شوند، امکان شکل‌گیری ارتباطات حرفه‌ای و بازارسازی نیز افزایش پیدا می‌کند.

تسنیم: یکی از عرصه‌های تازه گردشگری مربوط به گردشگری سلامت است که گلستان هم در این بخش دارای ظرفیت‌های خوبی است. استان برای تبدیل این ظرفیت به یک فعالیت اقتصادی و گردشگری پایدار چه برنامه‌ای دارد؟

 قندهاری: گردشگری سلامت ماهیت بین‌بخشی دارد و نمی‌توان آن را صرفاً در حوزه گردشگری یا صرفاً در حوزه درمان تعریف کرد. موفقیت در این بخش نیازمند هماهنگی میان مراکز درمانی، دانشگاه علوم پزشکی، دفاتر خدمات مسافرتی، فعالان گردشگری سلامت و مجموعه‌های مرتبط با بازارهای هدف است. بر همین اساس، شورای راهبری گردشگری سلامت گلستان با هدف ایجاد هماهنگی میان حلقه‌های مؤثر این حوزه تشکیل شده است.

در این شورا، بخش گردشگری، دانشگاه علوم پزشکی، مراکز درمانی، انجمن حرفه‌ای دفاتر خدمات مسافرتی، دفاتر دارای مجوز گردشگری سلامت و فعالان مرتبط حضور دارند و نشست‌های تخصصی برای شناسایی ظرفیت‌ها، موانع و راهکارهای توسعه این حوزه در حال برگزاری است. توسعه بازارهای هدف، ایجاد ارتباط مؤثر میان مراکز درمانی و دفاتر خدمات مسافرتی، افزایش ماندگاری گردشگران سلامت و طراحی بسته‌های ترکیبی درمان و گردشگری از محورهای اصلی این برنامه است.

یکی از مسائل مهم در گردشگری سلامت، ایجاد زنجیره‌ای منسجم از خدمات است؛ به این معنا که گردشگر صرفاً برای دریافت یک خدمت درمانی وارد استان نشود، بلکه بتواند از مجموعه‌ای از خدمات اقامتی، حمل‌ونقل، گردشگری و فرهنگی نیز استفاده کند. افزایش ماندگاری گردشگر و طراحی بسته‌های ترکیبی می‌تواند در همین چارچوب مورد توجه قرار گیرد و ارزش اقتصادی بیشتری برای استان ایجاد کند.

برای ورود این برنامه‌ها به مرحله اجرایی، بازدید از بیمارستان‌ها و مراکز درمانی دارای مجوز IPD با حضور کارشناسان گردشگری استان، کارشناسان گردشگری سلامت دانشگاه علوم پزشکی، رئیس انجمن حرفه‌ای دفاتر خدمات مسافرتی، دفاتر دارای مجوز فعالیت گردشگری سلامت و فعالان فرهنگی و تجاری مرتبط با کشورهای همسایه انجام شده است. هدف این بازدیدها، ارزیابی ظرفیت‌های درمانی، تقویت ارتباط مراکز درمانی و شرکت‌های گردشگری و فراهم کردن زمینه بازاریابی مؤثر برای جذب گردشگران سلامت است. در ادامه نیز تلاش می‌شود این همکاری‌ها منسجم‌تر شده و ظرفیت بازار کشورهای هدف و همسایه به شکل هدفمند مورد استفاده قرار گیرد.

تسنیم: آموزش نیروی انسانی، نظارت بر تأسیسات و مقابله با فعالیت‌های غیرمجاز چه جایگاهی در سیاست‌های گردشگری استان دارد؟

قندهاری: توسعه گردشگری بدون نیروی انسانی توانمند و خدمات باکیفیت پایدار نخواهد بود. به همین دلیل، آموزش و توانمندسازی فعالان گردشگری یکی از محورهای جدی فعالیت در یک‌سال اخیر بوده است. طی این مدت هفت دوره و کارگاه آموزشی با مجموع 650 ساعت آموزش برگزار شد و 430 نفر از فعالان و شاغلان حوزه گردشگری در این دوره‌ها حضور داشتند.

محتوای این دوره‌ها نیز متناسب با نیازهای واقعی صنعت گردشگری طراحی شده و موضوعاتی مانند توانمندسازی و بازآموزی راهنمایان گردشگری، توسعه کسب‌وکارهای روستایی و محلی، مدیریت اقامتگاه‌های بوم‌گردی، مدیریت بحران و افزایش تاب‌آوری تأسیسات گردشگری و آموزش مدیران فنی دفاتر خدمات مسافرتی را دربرگرفته است. این آموزش‌ها از این جهت اهمیت دارند که کیفیت تجربه گردشگر تا حد زیادی به کیفیت عملکرد نیروی انسانی وابسته است.

در کنار آموزش، نظارت نیز بخش جدایی‌ناپذیر از مدیریت گردشگری است. در شش‌ماهه نخست امسال 5 هزار و 884 بازدید نظارتی از مراکز و تأسیسات مرتبط انجام شده است. هدف از این نظارت‌ها صرفاً برخورد با تخلف نیست، بلکه صیانت از حقوق گردشگران، ارتقای کیفیت خدمات و حمایت از فعالانی است که در چارچوب قانون فعالیت می‌کنند.

ساماندهی فعالیت‌های غیرمجاز نیز به همین دلیل ادامه دارد. پایش واحدهای غیرمجاز در شهرستان‌ها، گشت‌های مشترک، همکاری با دستگاه قضایی، پلیس فتا، فرمانداری‌ها، بخشداری‌ها و دهیاری‌ها و همچنین پیگیری فعالیت‌های بدون مجوز در فضای مجازی از جمله اقداماتی است که در این زمینه انجام می‌شود. وجود یک محیط حرفه‌ای و قانونمند، هم به نفع گردشگر است و هم از سرمایه‌گذاری و فعالیت کسب‌وکارهای رسمی و قانونی حمایت می‌کند.

تسنیم: گردشگری گلستان در شرایط ویژه و بحران‌ها چه نقشی در خدمت‌رسانی عمومی ایفا کرده و چشم‌انداز استان برای ادامه این مسیر چیست؟

قندهاری: تجربه استان در جریان جنگ تحمیلی رمضان نشان داد که ظرفیت گردشگری فقط در شرایط عادی و برای سفر و تفریح کاربرد ندارد، بلکه شبکه گسترده تأسیسات، فعالان و جوامع گردشگری می‌تواند در شرایط ویژه نیز به خدمت‌رسانی عمومی کمک کند. با ورود خانواده‌های استان‌های درگیر جنگ به گلستان، شبکه‌ای از اسکان اضطراری رایگان در هفت مدرسه منتخب گرگان شکل گرفت و دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی، جوامع حرفه‌ای گردشگری، گروه‌های جهادی و مردم در این فرآیند مشارکت کردند.

در کنار اسکان، خدمات رفاهی، درمانی، فرهنگی و حمایتی نیز به این خانواده‌ها ارائه شد. فعالان صنعت گردشگری استان نیز با ارائه تخفیف‌های ویژه در مراکز اقامتی و پذیرش رایگان تعدادی از خانواده‌ها در برخی اقامتگاه‌های بوم‌گردی و خانه‌مسافرها، در کاهش هزینه‌های اقامت و میزبانی از هم‌وطنان نقش داشتند. این تجربه نشان داد که سرمایه اجتماعی شکل‌گرفته پیرامون گردشگری می‌تواند در شرایط خاص به یک ظرفیت حمایتی تبدیل شود.

در ایام برگزاری مراسم وداع، تشییع و تدفین پیکر مطهر رهبر شهید نیز ظرفیت ستاد اجرایی خدمات سفر استان با مشارکت دستگاه‌های عضو، ستادهای شهرستانی، مراکز اقامتی، بخش خصوصی و جوامع گردشگری برای اسکان، راهنمایی، نظارت و خدمت‌رسانی به زائران و مسافران به کار گرفته شد. این تجربه‌ها از منظر مدیریت گردشگری اهمیت دارند؛ زیرا نشان می‌دهند زیرساخت‌ها و شبکه انسانی این حوزه، در صورت هماهنگی، قابلیت استفاده در شرایط متفاوت را دارد.

آنچه در یک‌سال گذشته در حوزه گردشگری گلستان محقق شده، حاصل عملکرد یک دستگاه به‌تنهایی نیست و نتیجه همراهی فعالان و سرمایه‌گذاران گردشگری، تشکل‌ها و انجمن‌های حرفه‌ای، جوامع محلی، دستگاه‌های اجرایی و مردم مهمان‌نواز استان است. در ادامه مسیر نیز تمرکز ما بر تقویت زیرساخت‌ها، ارتقای کیفیت خدمات، توسعه رویدادها، آموزش نیروی انسانی، حمایت از سرمایه‌گذاری و کسب‌وکارهای گردشگری و توسعه هدفمند گردشگری سلامت خواهد بود. در کنار این موارد، استفاده از ظرفیت بازارهای هدف منطقه‌ای و کشورهای همسایه نیز دنبال می‌شود تا گردشگری بتواند سهم مؤثرتری در اقتصاد و اشتغال گلستان ایفا کند.

انتهای پیام/