شهید سلیمانی الگویی زنده از «انسان‌سازی در میدان عمل» | اقتصاد فارسی

به گزارش خبرگزاری تسنیم از نطنز، شهادت سردار سلیمانی، نقطه عطفی در تاریخ معاصر ایران و منطقه بود که مفهومی نو را در ادبیات سیاسی و فرهنگی مطرح و آن مفهومی با عنوان «مکتب سلیمانی» بود.

این مکتب نه‌تنها یک الگوی نظامی یا امنیتی، بلکه منظومه‌ای از اخلاق، مقاومت، ایمان و کارآمدی است که در ساحت‌های سیاسی، فرهنگی و راهبردی تجسم‌ یافته است و واکاوی این مکتب و نقش آن در شکل‌دهی به نظم جدید منطقه‌ای و جهان قابل بررسی است.

شهید سلیمانی تنها یک فرمانده نظامی نبود؛ او چهره‌ای جهانی شد که بر بنیاد ایمان، عقلانیت و مردم‌داری، توانست معادلات قدرت در خاورمیانه را تغییر دهد و ظهور او در بستر تحولات پس از جنگ ایران و عراق، شکل‌گیری محور مقاومت و جنگ‌ های نیابتی پس از 2011، بیانگر مسیر تکاملی شخصیتی است که از دل جهاد برآمد و در سطح دیپلماسی بین‌المللی اثرگذار شد.

در دهه‌های اخیر، مفهوم «مکتب» در سیاست ایران اغلب به معنای الگوی فکری پایدار میان سیاست و معنویت تعریف شده است؛ مکتب سلیمانی از این منظر قابل درک و ترکیبی از جهاد و عقلانیت، از مردم و برای مردم است.

یکی از مبانی مکتب سلیمانی، ایمان و معنویت است به نحوی که بنیاد مکتب سلیمانی در ایمان عملی و باور به حقانیت مسیر مقاومت نهفته است و  این ایمان، صرفاً در سطح اعتقاد مذهبی نبود بلکه راهبردی مدیریتی بود که باعث می‌شد سردار سلیمانی در شرایط بحرانی تصمیم‌ های شهودی همراه با عقلانیت اتخاذ کند.

دومین مبانی اخلاص و مردم‌محوری بوده به نحوی که در تجربه‌های میدانی، سلیمانی همواره محور مردم را در صدر تصمیم‌گیری قرار داد؛ او نه سیاستمداری از بالا، بلکه مدیری در کنار مردم بود و از خانواده‌های شهدا تا رزمندگان میدان نبرد، همه او را نزدیک‌ترین چهره به وجدان جمعی جامعه مؤمن می‌دانستند.

کارآمدی و عقلانیت جهادی دیگر مکتب سلیمانی بود به نحوی که این مکتب بر محور «کارآمدی جهادی» شکل گرفت و این به معنی ترکیب تلاش خستگی‌ ناپذیر، برنامه‌ریزی دقیق، و استفاده از ظرفیت‌های مردمی و دولتی برای هدفی مقدس است و این اصل، الگویی نو برای مدیریت بحران و تحول در سیاست خارجی ایران ایجاد کرد.

شهید سلیمانی در عرصه سیاست منطقه‌ای، نماینده نوعی دیپلماسی غیررسمی اما مؤثر و آن دیپلماسی میدانی مبتنی بر اعتماد، شناخت فرهنگی ملت‌ها و ارتباطات انسانی بود و وی با رهبران مقاومت در عراق، سوریه، لبنان و فلسطین، روابطی بر اساس احترام متقابل، صداقت، و اهداف مشترک برقرار کرد.

در نگاه راهبردی، مشی شهید سلیمانی تلفیقی از رئالیسم و ایدئالیسم بود به نحوی رئالیسم در شناخت دشمنان و ایدئالیسم در حفظ آرمان‌ها است و این رویکرد باعث شد محور مقاومت نه صرفاً مجموعه‌ای از گروه‌ها، بلکه منظومه‌ای از ملت‌ها شود که به‌واسطه آرمان مشترک، شبکه‌ای فرا‌ملی شکل داده‌اند.

فراتر از سیاست و نظامی‌گری، بعد فرهنگی مکتب سلیمانی قابل توجه است به نحوی که شهید سلیمانی نماد اخلاق و فروتنی بود و هیچ‌گاه به دنبال شهرت یا موقعیت شخصی نبود و از دید بسیاری از همراهانش، شهید سلیمانی الگویی زنده از «انسان‌سازی در میدان عمل» بود.

مکتب شهید سلیمانی در سازمان‌دهی اجتماعی، این مکتب بر سه مؤلفه اصلی توجه به کرامت انسانی و حفظ عزت مسلمانان، تقویت روحیه ایثار و خدمت عمومی و ارتقاء معنویت در برابر مادی‌گرایی‌ جهانی استوار است.

مکتب سلیمانی نوعی تمدن‌سازی فرهنگی است؛ الگویی که از دل مقاومت، ارزش‌های انسانی و الهی را در عرصه اجتماع جهانی بازتولید می‌کند و شهادت سردار سلیمانی در سال 2020 نه تنها واکنشی احساسی بلکه تحولی ساختاری در نظم منطقه‌ای بود.

پس از شهادت شهید سلیمانی، موج جدیدی از همبستگی در میان ملت‌های منطقه و حتی در سطح جهانی شکل گرفت که از اعتراضات مردمی در عراق و لبنان تا جنبش‌های ضد‌استعماری در جهان اسلام را شامل می‌شود.

از منظر راهبردی، شهادت او سبب تقویت گفتمان مقاومت و ضعف گفتمان مداخله‌ جویانه غرب شد؛ محور مقاومت توانست پس از آن با انسجام بیشتری در مواجهه با تهدیدات داخلی و خارجی عمل کند و در سطح جهانی نیز مکتب سلیمانی به باز تعریف مفهوم «قهرمان جهانی عدالت‌ خواه» کمک کرد؛ کسی که مرزهای ملی را در خدمت کرامت انسان‌ها از میان برمی‌دارد.

مکتب سلیمانی یک مکتب جامع و چند بعدی است که بر پایه ایمان، اخلاص، عقلانیت و مردم‌محوری بنا شده است و این مکتب، نه محدود به زمان و مکان، بلکه الگویی برای رهبران آینده جهان چند قطبی است؛ الگویی که اخلاق و سیاست را در مسیر مقاومت و عزت انسانی به هم پیوند می‌زند.

در عصر جهانی شدن، مکتب سلیمانی یادآور این حقیقت است که «قدرت واقعی، در خدمت به انسان‌ها نهفته است» و از این منظر، حاج قاسم سلیمانی تنها قهرمان یک ملت نبود، بلکه نماد انسان‌گرایی فعال و اخلاق‌مدار در جهان پرآشوب امروز است.

یادداشت از رضا زمانی، دکتری علوم سیاسی

انتهای پیام/801