علائم سنگ کلیه، جدیدترین روش‌های درمان و پیشگیری

علت تشکیل سنگ کلیه، راه‌های پیشگیری و حفظ سلامت کلیه‌ها

سنگ کلیه یکی از شایع‌ترین بیماری‌های دستگاه ادراری است که می‌تواند درد شدیدی در پهلو، پشت یا پایین شکم ایجاد کند. این بیماری در سال‌های اخیر، به دلیل تغییر سبک زندگی، تغذیه ناسالم و کم‌تحرکی، افزایش چشمگیری داشته است. اما خوشبختانه، پیشرفت‌های پزشکی باعث شده‌اند تا امروزه درمان سنگ کلیه بسیار ساده‌تر و کم‌دردتر از گذشته باشد. در این مقاله، به صورت کامل و علمی اما روان، درباره علت‌ها، علائم، انواع سنگ کلیه، روش‌های درمان پزشکی و خانگی و راه‌های پیشگیری از آن صحبت خواهیم کرد.

کپسول گابا فورت ای

سنگ کلیه چیست؟

سنگ کلیه (Kidney Stone) توده‌ای جامد است که از تجمع مواد معدنی و نمک‌ها در کلیه‌ها تشکیل می‌شود. زمانی که غلظت برخی مواد مانند کلسیم، اگزالات یا اسید اوریک در ادرار زیاد شود، کریستال‌هایی ایجاد می‌شوند که به مرور زمان به هم می‌چسبند و سنگ کلیه را به وجود می‌آورند. این سنگ‌ها معمولاً در کلیه‌ها شکل می‌گیرند، اما می‌توانند در هر بخشی از سیستم ادراری، از جمله مثانه یا حالب (لوله‌ای که ادرار را از کلیه به مثانه منتقل می‌کند)، ظاهر شوند. اندازه سنگ‌ها متفاوت است؛ برخی به کوچکی یک دانه شن و برخی دیگر بزرگ‌تر از یک توپ گلف هستند.

در بسیاری از موارد، سنگ‌های کوچک بدون درد و به صورت طبیعی از بدن دفع می‌شوند، اما سنگ‌های بزرگ‌تر ممکن است در مسیر ادرار گیر کنند و دردهای شدیدی ایجاد نمایند.

علائم سنگ کلیه

سنگ کلیه معمولاً تا زمانی که حرکت نکند، علائمی ندارد. اما وقتی شروع به حرکت در کلیه یا مجرای ادرار می‌کند، ممکن است نشانه‌های زیر بروز پیدا کند:

• درد شدید در پهلو، پشت یا زیر دنده‌ها
• درد تیر کشنده تا پایین شکم و کشاله ران
• درد یا سوزش در هنگام ادرار
• ادرار تیره، خونی یا بدبو
• تهوع و استفراغ
• نیاز مکرر به ادرار کردن
• تب و لرز (در صورت وجود عفونت)

درد سنگ کلیه معمولاً ناگهانی و بسیار شدید است و ممکن است به صورت دوره‌ای بیاید و برود. درد اصلی‌ترین نشانه است و اغلب به عنوان “درد کولیکی” توصیف می‌شود، درد شدید و موجی که از کمر یا پهلو شروع شده و به پایین شکم یا کشاله ران می‌رسد.

علت ایجاد سنگ کلیه

تشکیل سنگ کلیه نتیجه ترکیب عوامل مختلفی است که تعادل شیمیایی ادرار را برهم می‌زنند. هیچ علت واحدی برای همه موارد وجود ندارد، اما عوامل اصلی شامل رژیم غذایی، ژنتیک و سبک زندگی هستند. وقتی غلظت مواد کریستال‌ساز مانند کلسیم، سدیم، اگزالات یا اسید اوریک در ادرار افزایش یابد و مواد جلوگیری کننده از کریستال‌سازی کم باشد، سنگ‌ها شکل می‌گیرند. در ادامه، مهم‌ترین دلایل ایجاد سنگ کلیه توضیح داده می‌شود.

قطره کانورت لاوی

کمبود مصرف آب

نوشیدن آب کم، غلظت ادرار را افزایش داده و باعث تجمع مواد معدنی در کلیه می‌شود.

مصرف زیاد نمک و پروتئین حیوانی

رژیم غذایی حاوی سدیم و پروتئین زیاد باعث افزایش سطح کلسیم و اسید اوریک در ادرار می‌شود.

اضافه وزن و کم‌تحرکی

افزایش وزن و سبک زندگی کم‌تحرک، تعادل شیمیایی بدن را بر هم زده و زمینه‌ساز تشکیل سنگ است.

بیماری‌های متابولیک

اختلالاتی مانند هیپرپاراتیروئیدیسم، دیابت، یا نقرس احتمال تشکیل سنگ کلیه را افزایش می‌دهند.

عوامل ژنتیکی و خانوادگی

اگر یکی از اعضای خانواده سابقه سنگ کلیه داشته باشد، احتمال بروز آن در سایر افراد خانواده نیز بیشتر است.

انواع سنگ کلیه

شناخت نوع سنگ کلیه اهمیت زیادی در انتخاب روش درمان دارد. سنگ‌های کلیه بر اساس ترکیب شیمیایی‌شان به چند دسته تقسیم می‌شوند:

• سنگ کلسیمی: شایع‌ترین نوع سنگ‌ها هستند (حدود ۸۰% موارد) و معمولاً از ترکیب کلسیم اگزالات یا کلسیم فسفات تشکیل می‌شوند. رژیم پرنمک یا مصرف زیاد ویتامین D می‌تواند احتمال تشکیل آن را افزایش دهد.
• سنگ اسید اوریکی: در افرادی که مصرف گوشت قرمز یا غذاهای اسیدی بالایی دارند بیشتر دیده می‌شود. این سنگ‌ها در ادرار اسیدی تشکیل می‌شوند.
• سنگ استروویتی (عفونی): اغلب در اثر عفونت‌های مکرر ادراری در زنان به وجود می‌آیند و به سرعت بزرگ می‌شوند.
• سنگ سیستینی: نادرترین نوع سنگ کلیه است و معمولاً زمینه ژنتیکی دارد.

محلول تقویت مژه لامینین

روش‌های تشخیص سنگ کلیه

پزشک با استفاده از معاینه و آزمایش‌های زیر نوع و اندازه سنگ را مشخص می‌کند:

• آزمایش ادرار: برای بررسی وجود خون، کریستال، عفونت یا مواد معدنی غیرطبیعی
• آزمایش خون: سطح کلسیم، فسفر، اسید اوریک و عملکرد کلیه را می‌سنجد
• سونوگرافی: روش غیرتهاجمی و رایج برای شناسایی سنگ‌ها، مخصوصاً در خانم‌های باردار
• سی‌تی اسکن (CT Scan): دقیق‌ترین روش برای تشخیص محل و اندازه سنگ کلیه
• عکس ساده شکم (KUB): در برخی موارد برای تشخیص سنگ‌های کلسیمی مفید است

در موارد نادر، اگر سنگ دفع شود، آن را برای تحلیل نوع سنگ به آزمایشگاه می‌فرستند. تشخیص دقیق کمک می‌کند تا درمان مناسب انتخاب شود و از تکرار جلوگیری گردد.

درمان سنگ کلیه

درمان بستگی به اندازه، نوع، محل سنگ و وضعیت بیمار دارد. در ادامه، برخی از روش‌های درمانی را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

درمان خانگی و طبیعی

در سنگ‌های کوچک (زیر ۵ میلی‌متر)، معمولاً پزشک توصیه می‌کند بیمار با مصرف مایعات زیاد و برخی داروها، سنگ را به صورت طبیعی دفع کند.

• نوشیدن روزانه ۲ تا ۳ لیتر آب
• مصرف آب لیمو و آب سیب برای قلیایی کردن ادرار
• برخی گیاهان مانند چای خارشتر، تخم خرفه، خارمریم، جعفری و دم گیلاس خاصیت ادرارآور دارند و می‌توانند به دفع سنگ کمک کنند
• کاهش مصرف نمک و گوشت قرمز
• مصرف میوه‌ها و سبزیجات تازه

هشدار: استفاده از گیاهان دارویی باید زیر نظر پزشک انجام شود، چون برخی از آن‌ها ممکن است با داروهای شیمیایی تداخل داشته باشند.

قرص برهمی

درمان دارویی

پزشک ممکن است بسته به نوع سنگ داروهایی برای تسکین درد یا جلوگیری از تشکیل مجدد سنگ تجویز کند:

• مسکن‌ها مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن برای کنترل درد
• داروهای شل کننده عضلات حالب برای تسهیل خروج سنگ
• داروهای کاهش دهنده اسید اوریک (مثل آلوپورینول) در سنگ‌های اسیداوریکی
• داروهای تنظیم کننده کلسیم و فسفات برای پیشگیری از سنگ‌های کلسیمی

درمان‌های تخصصی و جراحی

در صورتی که سنگ کلیه بزرگ‌تر از ۶ میلی‌متر باشد یا با درد شدید و عفونت همراه شود، ممکن است نیاز به درمان‌های تخصصی باشد.

الف) سنگ‌شکنی برون اندامی (ESWL): در این روش، از امواج صوتی پرقدرت برای خرد کردن سنگ استفاده می‌شود تا قطعات کوچک‌تر از طریق ادرار دفع شوند. این روش غیرتهاجمی است و معمولاً در کلینیک انجام می‌شود.

ب) اورتروسکوپی (Ureteroscopy): در این روش، وسیله‌ای باریک به نام اورتروسکوپ از مجرای ادرار وارد می‌شود تا سنگ‌های گیر کرده در حالب یا مثانه خارج شوند.

ج) نفرولیتوتومی از راه پوست (PCNL): در مواردی که سنگ بسیار بزرگ باشد، از برش کوچکی در پوست برای خارج کردن مستقیم سنگ از کلیه استفاده می‌شود.

د) جراحی باز کلیه: این روش امروزه به ندرت انجام می‌شود و فقط در شرایط خاص (سنگ‌های بسیار بزرگ یا پیچیده) مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مراقبت‌های پس از درمان

بعد از درمان سنگ کلیه، رعایت چند نکته ساده اما مهم می‌تواند از بازگشت مجدد بیماری جلوگیری کند:

• مصرف روزانه حداقل ۸ تا ۱۰ لیوان آب حتی پس از درمان
• کاهش مصرف نمک، گوشت قرمز و غذاهای فرآوری شده
• بررسی ترکیب سنگ دفع شده برای تعیین رژیم غذایی مناسب
• انجام ورزش منظم برای بهبود عملکرد کلیه
• انجام دوره‌ای آزمایش ادرار و سونوگرافی
• پرهیز از مصرف زیاد مکمل‌های کلسیمی بدون تجویز پزشک

قرص گارسی مکس نیچرز اونلی

پیشگیری از سنگ کلیه

پیشگیری از سنگ کلیه همیشه بهتر از درمان آن است. مهم‌ترین راهکارهایی که به پیشگیری از خطر تشکیل سنگ کلیه کمک می‌کند، شامل موارد زیر است:

• هیدراته ماندن: نوشیدن مایعات کافی در طول روز ساده‌ترین و مؤثرترین راه برای جلوگیری از تشکیل سنگ است.
• رژیم غذایی متعادل: رعایت رژیمی شامل میوه، سبزیجات، غلات کامل و لبنیات کم‌چرب به تعادل مواد معدنی در بدن کمک می‌کند.
• کاهش مصرف نمک و قند: نمک زیاد باعث افزایش کلسیم در ادرار و قند زیاد باعث تغییر متابولیسم بدن می‌شود که هر دو عامل خطرناک برای کلیه هستند.
• کنترل وزن: افراد چاق بیشتر در معرض سنگ کلیه هستند؛ کاهش وزن سالم یکی از اقدامات مؤثر در پیشگیری است.
• مصرف مناسب ویتامین‌ها: مصرف بیش از حد ویتامین D یا C می‌تواند خطر تشکیل سنگ را بالا ببرد، پس باید طبق تجویز پزشک مصرف شود.

تغذیه مناسب برای بیماران مبتلا به سنگ کلیه

تغذیه، نقش کلیدی در درمان و پیشگیری از سنگ کلیه دارد. در ادامه، چند توصیه غذایی مهم را می‌خوانید:

• مصرف کافی میوه‌های آبدار مانند هندوانه، خیار و پرتقال
• پرهیز از نوشیدنی‌های گازدار، انرژی‌زا و قهوه زیاد
• مصرف لبنیات در حد متعادل (زیاده‌روی می‌تواند سنگ کلسیمی را تشدید کند)
• استفاده از غذاهای کم‌نمک و بخارپز
• جایگزینی گوشت قرمز با ماهی یا مرغ بدون چربی

قطره آهن هموزوم فورت

سخن پایانی

سنگ کلیه اگرچه بیماری دردناک و ناخوشایندی است، اما در اغلب موارد قابل درمان و پیشگیری است. این بیماری اگر به موقع تشخیص داده شود، معمولاً با روش‌های ساده و غیرجراحی قابل کنترل است. آگاهی از علائم اولیه، نوشیدن آب کافی، اصلاح رژیم غذایی و مراجعه به موقع به پزشک می‌تواند مانع از بروز عوارض جدی شود. با رعایت این موارد، می‌توان از ایجاد سنگ کلیه جلوگیری کرد یا پس از درمان به جلوگیری از بازگشت سنگ کمک کرد و سلامت کلیه‌ها را برای سال‌ها حفظ نمود.

داروخانه شبانه‌روزی حاتم یکی از مراکز معتبر دارویی در کشور است که با ارائه خدمات آنلاین، مشاوره تخصصی و تأمین داروهای مجاز و اصل، نقش مهمی در حمایت از بیماران کلیوی و افرادی که دچار مشکلات مجاری ادراری هستند، ایفا می‌کند. این داروخانه با تیمی از داروسازان حرفه‌ای و پشتیبانی ۲۴ ساعته، محیطی امن و قابل اعتماد برای خرید دارو، محصولات بهداشتی و مکمل‌های تغذیه‌ای فراهم کرده است تا بیماران بتوانند با آرامش خاطر به سلامت خود رسیدگی کنند.